نکته مهم در تبیین وضعیت افسردگی آحاد مردم این است که وقتی از افسردگی صحبت می‌کنیم، مراد ما اختلال افسردگی است. شاید برخی‌ها نوسانات طبیعی خلقی را که به ‌صورت غمگینی و غصه‌دارشدن گذرا، متعاقب از برخی حوادث ناخوشایند تجربه می‌شود، با اختلال افسردگی اشتباه کنند و به همین دلیل به‌ نادرست نتیجه بگیرند که میزان افسردگی در ایران از میانگین جهانی بالاتر است؛ درحالی‌که این‌گونه نیست.

این مهم درمورد سایر اختلالات که در قالب آسیب‌های اجتماعی طبقه‌بندی می‌شوند نیز صادق است. مثلا میزان «اقدام به خودکشی» یا «اقدام به خودکشی منجر به مرگ» که با عنوان «خودکشی» در ادبیات علمی بیان می‌شود، در ایران بالاتر از نرخ جهانی نیست.

هرچند به‌ دلیل پرداختن به این موضوع به‌ صورت غیرعلمی در رسانه‌ها این ذهنیت ایجاد شده است که گویا نرخ خودکشی در این کشور بالاتر از معمول جهانی است. همچنین نرخ طلاق و اعتیاد نیز از این قاعده مستثنا نیستند. نکته دیگری که درباره میزان اختلال افسردگی در ایران اهمیت دارد، این است که بسیاری از مردم نمی‌توانند افسردگی را به‌درستی و به‌موقع بشناسند یا به‌ دلیل انگ اجتماعی‌ای که بی‌دلیل بر این نوع بیماری‌ها خورده است، برای درمان اقدام نمی‌کنند یا دیر مراجعه می‌کنند. دسترسی به خدمات درمانی ارزان و خصوصا داروهای ضدافسردگی نیز موضوع بااهمیت بعدی است که در پرداختن به مسئله افسردگی نباید از ذهن دور بماند. بنابراین ادعاهایی که مطرح می‌شود، مبنی بر اینکه نرخ افسردگی در مقایسه با سایر کشورها در ایران خیلی بالاتر است یا در سال‌های اخیر بیشتر شده، از اساس نادرست است.

البته دلمردگی و بی‌انگیزگی و ناامیدی و بیماری‌های روان‌تنی و عدم مهارت حل مشکلات و تاب‌آوری، موضوعات متفاوتی هستند که در جای خودش باید به آن پرداخته شود. بحث ما در اینجا اختلال افسردگی است.

ادعای نادرست دیگر این است که آمار مربوط به افسردگی پنهان است و منتشر نمی‌شود. مراجعه به سایت‌های علمی و مراجع دانشگاهی آمارهای به‌روزی را که منتج از کارهای پژوهشی دانشگاهی است، منتشر کرده و می‌کنند. البته در پاسخ به این سؤال که چرا در رسانه‌های عمومی آمارها منتشر نمی‌شود یا اینکه اصولا تیترکردن این آمار درست است یا نادرست، باید گفت که درصورتی‌که مبتنی بر دانش و فهم درست از تفسیر نتایج مطالعات این کار صورت گیرد، کمکی است به افزایش دانش و آگاهی مردم ولی اگر با هدف تیترسازی و جلب مخاطب به طمع اقتصادی و اغراض غیرعلمی باشد، تحقیقا نه‌تنها کمکی نمی‌کند بلکه می‌تواند به غایت مضر نیز باشد.

این امر درمورد سایر ناهنجاری‌های اجتماعی نیز صدق می‌کند. در دوران کرونا و پساکرونا نیز احتمال افزایش شیوع افسردگی در همه‌جا و ازجمله ایران وجود دارد؛ چراکه عوامل تنش‌زا می‌توانند شعله‌ورکننده افسردگی در افراد مستعد باشند. بحران کرونا شاید استرس بی‌بدیل قرن بود که همه ابعاد زندگی بشر را تحت‌ تأثیر قرار داد و متعاقب این استرس بزرگ و مهیب انتظار بسیاری از اختلالات و عواقب بهداشتی و روانی ازجمله افسردگی بسیار محتمل است.

عادی است که نوجوانان و جوانان در این بازه سنی، فراز و نشیب‌هایی را پشت سر بگذارند یا احساس غمگین بودن در آنها چندین روز به طول انجامد. علاوه بر این، نوجوانان گاهی در زمینه خواب، تغذیه، تمرکز و انگیزه دچار مشکل می‌شوند که تمام این موارد طبیعی است. اما باید توجه داشت که افسردگی فراتر از غم و اندوه یا بدخلقی است. در واقع افسردگی نوعی اختلال جدی روانی است که علائم مشخصی دارد.

از جمله این علائم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علائم فکری

نوجوان ممکن است با علائم زیر در زمینه فکری مواجه شود:

• کم‌توانی در تمرکز و حل مشکلات روزمره
• ناتوانی در تصمیم‌گیری
• فراموشی
• رویارویی با افکار منفی که تغییر دادن یا نادیده گرفتن آنها مشکل است؛ مانند افکار خودآزاری، مرگ یا خودکشی.

علائم عاطفی و رفتاری

نوجوان ممکن است در عواطف و رفتارهای خود با علائم زیر مواجه شود:

• احساس غم، گریه، بدخلقی یا تحریک
• بی‌علاقگی نسبت به فعالیت‌هایی که قبلاً به آنها علاقه‌مند بود
• خشم و عصبانیت شدید و ناگهانی
• سرزنش کردن خود؛ احساس بی‌ارزشی و گناه
• قطع ارتباط با دوستان

علائم جسمی

نوجوان ممکن است از نظر جسمی دچار علائم زیر شود:

• احساس خستگی، بی‌انگیزگی و کسالت
• بی‌اشتهایی یا پرخوری عصبی
• مشکلات جسمی مبهم؛ مانند معده درد، حالت تهوع یا سردرد
• اختلال در خواب

فرزند شما ممکن است بیش از یک نشانه از علائم افسردگی را داشته باشد. این علائم می‌توانند ممتد باشند یا در طی چند هفته یا ماه، به صورت دوره‌ای بروز پیدا کنند.

مشکلات مربوط به مدرسه یا تغییرات رفتاری نیز می‌توانند باعث پنهان ماندن یک مشکل روانی اساسی شوند. به همین دلیل بسیار مهم است که اگر در مورد احساسات یا رفتار نوجوان خود نگران هستید، به روانشناس و مشاور مراجعه کنید. البته قدم اول این است که خودتان با او صحبت کنید. صحبت در این‌باره می‌تواند تا حدی کارساز باشد و مشکل را رفع کند.

منبع: raisingchildren / مترجم: الهه جعفرزاده

تغذیه و افسردگی هم با هم در ارتباط هستند و انواع غذاها و خوراکی‌هایی که مصرف می‌کنیم، سلامت روان ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند. اگرچه به طور قطع نمی‌توان ادعا کرد که غذاها مستقیماً سبب بروز افسردگی یا درمان آن می‌شوند، اما می‌توان گفت که تغذیه تأثیر چشمگیری در حال روحی و وضعیت روانی افراد دارد.

برخی از مواد غذایی که مصرفشان در بهبودی این اختلال روانی مؤثر است، در این مطلب به شما معرفی شده است.

زردچوبه

زردچوبه از ادویه‌های پرمصرف و کاربردی است که به دلیل دارا بودن کورکومین در ترکیبات خود در کاهش التهاب مؤثر است و خاصیت ضد سرطانی دارد. تحقیقات نشان داده این ماده باعث کاهش اضطراب می‌شود و علائم افسردگی را به طرز چشمگیری کم می‌کند.

مرکبات

ویتامین C در بهبود خلق و خو، کاهش اضطراب و استرس مفید است. مرکبات منبع غنی از ویتامین C هستند و می‌توانند به افزایش احساسات مثبت کمک کنند. توت‌فرنگی، گوجه‌فرنگی، پرتقال، گریپ فروت و فلفل دلمه‌ای سرشار از ویتامین C هستند.

تخم مرغ

تخم مرغ به دلیل دارا بودن زینک فراوان می‌تواند به درمان افسردگی کمک کند. تخم مرغ یک ماده غذایی سالم و سرشار از مواد مغذی است که می‌تواند برای صبحانه یا میان‌وعده یک گزینه مناسب باشد.

سبزیجات دارای برگ سبز

سبزیجاتی که برگ سبز دارند، منبع غنی از ویتامین‌های گروه B  هستند و می‌توانند در درمان افسرگی مفید باشند. اسفناج، آووکادو و کلم بروکلی غنی از مواد مغذی هستند و توصیه می‌شود افراد برای مبارزه با افسردگی از این سبزی‌ها استفاده کنند.

چای سبز

چای سبز برای سلامتی بسیار مفید و در درمان افسردگی و اضطراب مؤثر است. به توصیه پزشکان، روزانه یک فنجان چای سبز بنوشید تا بتوانید با افسردگی مبارزه کنید.

شکلات تلخ

شکلات تلخ باعث افزایش روحیه و انرژی در افراد می‌شود. پژوهشگران، با آزمایش بر روی نمونه‌های حیوانی شاهد کاهش علائم افسردگی در میان موش‌های آزمایشگاهی بوده‌اند.

منبع: besthealthmagn / مترجم: الهه جعفرزاده

دکتر فاطمه کوهپایه زاده در این گفت و گو به تشریح علائم افسردگی پرداخته و در این باره گفته است:«افسردگی باعث کاهش انگیزه و انرژی در زندگی روزمره می‌شود. فرد افسرده ناامیدانه تقلا می کند که به کارهای خود رسیدگی کند، اما انگار ممکن نیست. نمی‌تواند خودش را بلند کند که کارهایش را شروع کند و حتی اگر موفق شود، به علت ضعیف شدن «تمرکز» در اختلال افسردگی، نمی‌تواند متمرکز شود و کارهایش را تمام کند، به همین خاطر انبوهی از کارهای نیمه تمام دارد که مانند کوه سنگینی، روان او را تحت فشار می‌گذارند و اضطراب او را هر روز بیشتر و بیشتر می‌کنند.

وی گفت: از علائم افسردگی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- عصبانیت و کج خلقی

۲- خود انتقادی و ناامیدی

۳- از دست دادن احساس علاقه و خستگی

۴- تغییرات فاحش وزن

۵- تغییر عادات خواب

این روانشناس گفت: مشکل اصلی اینجاست که خیلی از اوقات، هم خود فرد و هم اطرافیان او به علت نداشتن آگاهی، به این مشکل برچسب «تنبلی» می‌زنند و همین منجر به فشار روانی بیشتر، گفتگوهای درونی منفی، خودتخریبی، احساس گناه بیشتر و در نتیجه افزایش افسردگی می‌شود.

کوهپایه زاده ادامه داد: هر چه قدر افسردگی قوی‌تر شود، انرژی، تمرکز و انگیزه هم بالطبع بیشتر کاهش می‌یابد، توانمندی انجام کارها کمتر می‌شود و این چرخه معیوب روز به روز اختلال را بدتر و بدتر می‌کند؛ بنابراین بیمار و اطرافیان او باید به طور جدی از این موضوع آگاهی داشته باشند.

وی افزود: افسردگی تنبلی نیست و کمبود انرژی و انگیزه که به هنگام افسردگی روی می‌دهد تقصیر بیمار نیست. فردی که به این اختلال مبتلا شده و اطرافیان او باید افسردگی را مانند هر بیماری جسمانی دیگری جدی بگیرند و در مورد آن همدلی به خرج دهند.

مهسا ساداتی بالادهی با اشاره به الگوبرداری نوجوانان از سلبریتی‌ها تصریح کرد: نوجوانی دوره بسیار مهمی از زندگی است، ممکن است این دوره سنی از ۱۰ سالگی آغاز شود و شاهد تغییرات رفتاری در کودکان باشیم، در دوره نوجوانی مشکلات پررنگ‌تر می‌شود یعنی اگر کودکی وسواس داشته باشد در این دوره وسواس بیشتری پیدا می‌کند، اگر کودک اضطراب یا افسردگی و اختلالات دیگر داشته باشد نیز در این دوره تشدید می‌شود.

وی افزود: علاقه به سلبریتی‌ها و افرادی که در فضای مجازی پررنگ هستند نیز در نوجوانان بیشتر از هر دوره‌ای دیده می‌شود، نوجوانان تمایل دارند از این افراد الگوبرداری کنند درواقع می‌توان گفت نوعی همزادپنداری وجود دارد و می‌خواهند خودشان را به شکل افراد مشهور دربیاورند و از آن‌ها پیروی کنند.

این روانشناس حوزه کودک و نوجوان تأکید می‌کند: در حال حاضر، اغلب مراجعین نوجوان ما از گروه‌های کره‌ای الگوبرداری می‌کنند و علاقه بیش‌ازحد نوجوانان به این گروه‌ها در حال افزایش است به‌طوری‌که این علاقه فراتر می‌رود و خانواده با نگرانی به مشاوران مراجعه می‌کنند که آیا این میزان علاقه طبیعی است یا خیر؟

وی بیان کرد: ابتدا باید بدانیم که علاقه نوجوانان به سلبریتی‌ها امری طبیعی و ازجمله ویژگی‌های دوره نوجوانی است، همه نوجوانان تا حدودی به افرادی که هنرپیشه یا در جامعه مشهور هستند علاقه دارند و از آن‌ها الگوبرداری می‌کنند، این علاقه زمانی به اختلال در نوجوان تبدیل می‌شود که علاقه بیش‌ازحد باشد.

ساداتی خاطرنشان کرد: علاقه نوجوانان به سلبریتی‌ها باید بررسی شود، اگر این علاقه بیش‌ازحد باشد و منجر به تغییراتی در زندگی نوجوان شده باشد مثلاً قرار دادن عکس سلبریتی به‌عنوان عکس پروفایل یا انجام کارهایی که آن سلبریتی انجام می‌دهد، ممکن است به دلیل وجود اختلالاتی مثل افسردگی در نوجوانان باشد.

وی یادآور شد: افسردگی زمانی خودش را نشان می‌دهد که نوجوان به‌صورت معمول و معقول یک سلبریتی را دوست ندارد و علاقه از حالت نرمال خارج می‌شود، نوجوان از مسائل درسی دور می‌شود و دائم در فضای مجازی به دنبال این است که سلبریتی چه‌کاری انجام می‌دهد و قیافه و مدل لباس پوشیدن خود را مطابق او تغییر دهد تا شبیه او شود، همچنین حالاتی مثل کاهش اشتها و تغییر در الگوی خواب ایجاد می‌شود که نشان‌دهنده افسردگی است.

اعتمادبه‌نفس فرزندمان را تقویت کنیم

این روانشناس خاطرنشان کرد: نوجوانانی که این شرایط را دارند باید برای علاقه‌مندی بیش‌ازحد تحت درمان قرار بگیرند اما اگر علاقه‌مندی در حد کم باشد مسئله مهمی نیست و نباید آن را اختلال به‌حساب آورد و گفت مشکلی در نوجوان وجود دارد، علاقه سطحی به سلبریتی‌ها یک مسئله طبیعی و ویژگی سنی نوجوانان است.

وی یادآور شد: اگر بخواهیم ببینیم چرا نوجوان این‌قدر به سلبریتی‌ها و افرادی که در جامعه پررنگ هستند علاقه دارد بخشی از آن می‌تواند به عدم اعتمادبه‌نفس در نوجوان برگردد، یعنی علاوه بر اختلالاتی که وجود دارد مثل وسواس فکری و افسردگی، کم بودن اعتمادبه‌نفس نیز عامل این مسئله باشد، نوجوان حتماً یک چارچوب ذهنی سفت و سختی برای خودش درسته کرده است که حتماً باید رفتار، عملکرد و شکل ظاهری‌اش در آن چارچوب باشد.

ساداتی بیان کرد: نوجوان باید خودش را دوست داشته باشد و تمایل داشته باشد با دیگران ارتباط برقرار کند برای این امر باید اعتمادبه‌نفس را در فرزند نوجوان بالا ببریم و او را با ویژگی‌های خودش بپذیریم، با افزایش اعتمادبه‌نفس می‌توانیم علاقه‌مندی بیش‌ازحد او به سلبریتی‌ها را کم کنیم.

وی تأکید کرد: برای اینکه اعتمادبه‌نفس فرزندمان را تقویت کنیم باید او را از زمان کودکی بی‌قیدوشرط دوست داشته باشیم و علاقه‌مندی خودمان را به رفتار فرزندمان وابسته نکنیم یعنی اگر فرزندمان رفتار بدی انجام داد او را طرد نکنیم می‌توانیم به‌عنوان تنبیه محرومیت‌هایی در نظر بگیریم اما نباید او را طرد کنیم، این طرد کردن منجر می‌شود که کودک و نوجوان یاد بگیرند که همیشه رفتاری را انجام بدهند که موردپذیرش دیگران باشد.

این روانشناس بیان کرد: همه ما می‌دانیم که خانواده کوچک‌ترین جامعه‌ای است که ما در آن رشد می‌کنیم اگر در این محیط کوچک اولین جامعه‌ای که به دنیا می‌آییم موردپذیرش بی‌قیدوشرط قرار بگیریم و بقیه همان‌طور که هستیم ما را دوست داشته باشند مسلماً در زندگی آینده و نوجوانی نیز یاد می‌گیریم همان‌طور که هستیم بقیه باید ما را دوست داشته باشند حتی اگر ظاهرمان شبیه سلبریتی نیست و شبیه یک آدم معمولی هستیم.

وی خاطرنشان کرد: می‌شود به نوجوانان توضیح داد که بعضی از افراد منبع درآمد و کارشان این است که باید زیبا باشند و برخی از چارچوب‌ها را رعایت کنند، منبع درآمد مسئله مهمی است، همان‌طور که اطلاعات پزشک و مهندس منبع درآمدش است برای سلبریتی‌ها نیز وجهه بیرون زندگی عاملی است که به‌واسطه آن می‌تواند کسب درآمد کنند بنابراین مدل زندگی سلبریتی‌ها باید به نوجوان توضیح داده شود که آن‌ها به دلیل کار و سبک زندگی‌شان، زندگی متفاوت‌تری دارند.

ساداتی یادآور شد: بخشی از این مسئله می‌تواند ناشی از الگوبرداری نوجوان از خانواده باشد، والدین به‌ویژه مادر الگوهای نوجوانان هستند، مادران چون زمان بیشتری در کنار فرزندشان هستند بیشتر به‌عنوان الگو انتخاب می‌شوند، برخی از مادران در زندگی به دنبال ظواهر، آرایش کردن و عمل‌های جراحی مختلف هستند به‌طور طبیعی نوجوانان نیز از مادرشان الگوبرداری می‌کنند چون مادر دنباله‌رو مد است نوجوان نیز الگوبرداری می‌کند، باید رفتار این‌چنینی والدین نیز اصلاح شود.

وی خاطرنشان کرد: اگرچه این رفتارها در سطح کم‌ نیاز به درمان و پیگیری ندارد، اما اگر سطح بالا و علاقه‌مندی به گروه‌ها و سلبریتی‌ها زیاد باشد خانواده‌ها باید حتماً از طریق مشاور این مسئله را پیگیری کنند و ببینند که وسواس فکری ایجادشده اختلال است یا خیر، در صورت وجود اختلال درمان باید جدی گرفته شود.

احمد حاجبی در اولین نشست کارگروه تخصصی سلامت روان برای استقرار سند سلامت روان کشور افزود: درصد قابل توجهی از مبتلایان به انواع اختلالات روانپزشکی این افراد (۶۶ درصد) اعتقادی به دریافت درمان جهت مشکلات خود نداشته و معتقدند که مشکلات آنها به طور طبیعی برطرف خواهد شد.

تاکید بر ضرورت انگ زدایی از مبتلایان به طیف اختلالات روانی
وی  ضمن تاکید بر ضرورت انگ زدایی از مبتلایان به طیف اختلالات روانی، همکاری همه دستگاه های اجرایی برای توانمندسازی آحاد جامعه، افزایش سواد سلامت روان و بهبود بهره مندی از خدمات سلامت روان را در این راستا الزامی دانست.

حاجبی اظهار داشت: با توجه به به سوابق طرح موضوع سند سلامت روان کشور در دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی از سال ۱۳۹۲ و تصویب آن در دومین جلسه کمیسیون دائمی شورا در سال ۱۳۹۷، تنها راه برون رفت از معضلات فعلی را همکاری بین بخشی برای استقرار سنداست.

معاون دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت نیز در این نشست گفت: بهره مندی از همه ظرفیت های سازمانی دستگاه های اجرایی، ضمن مرور جدول تقسیم کار ملی اولیه در جهت تحقق اهداف سند سلامت روان کشور ضروری است.

علی اسدی ادامه داد: باید کمیته اجرایی با محوریت دبیرخانه سلامت مستقر در دستگاه متبوع تشکیل شود تا نسبت به شناسایی و پیشنهاد ظرفیت ها و امکانات بالقوه دستگاه و نیز نیازها و اولویت های مداخله ای تشخیص داده شده در سطح آن دستگاه اقدام و ظرف مدت دو هفته نسبت به ارسال آنها به دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی جهت اصلاح جدول تقسیم کار و بازنگری مداخلات و اولویت های سند تا سال ۱۴۰۴ اقدام شود.

رییس دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی کشور نیز گفت: سیاست های کلی سلامت مبنی بر نقش وزارت بهداشت به عنوان متولی نظام سلامت و مسئول سیاست گذاری های اجرایی، برنامه ریزی های راهبردی، ارزشیابی و نظارت به منظور تحقق رویکرد سلامت همه جانبه و انسان سالم بوده و باید به موضوع سلامت روانی و اجتماعی، سیاست گذاری برای ارتقای سلامت روان را  اولویت داد.

علی دل پیشه بر ضرورت پیگیری آن از سوی دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی با همکاری تمامی دستگاه های اجرایی ذی نفع، تاکید کرد.