متن سخنان مجید تخت روانچی روانچی سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل متحد در نشست شورای امنیت سازمان ملل در مورد “وضعیت افغانستان” به شرح زیر است:

نشست امروز بسیار به موقع و مهم است، زیرا افغانستان با چالش های جدی مواجه است.

وضعیت بشردوستانه بسیار نگران کننده است. با نزدیک شدن به فصل زمستان، مردم با یک بحران انسانی قریب الوقوع روبرو هستند. این امر ارائه کمک های بشردوستانه به افغانستان را در فوریت قرار می دهد.

نقش سازمان ملل متحد در شرایط کنونی بسیار مهم است. ما از تلاش های دفتر سازمان ملل و دیگر نهادهای سازمان ملل متحد در کمک به مردم افغانستان حمایت می کنیم.

ایران به عنوان یک کشور همسایه و بر اساس پیوندهای مشترک تاریخی، فرهنگی، زبانی و مذهبی قوی بین دو ملت، نمی تواند نسبت به مشکلات مردم افغانستان بی تفاوت بماند. برای بیش از چهار دهه، ما میزبان میلیون‌ها شهروند افغانی بوده‌ و سخاوتمندانه به آنها به‌ویژه در طول همه‌گیری پاندمی کرونا و در شرایط سخت اقتصادی ناشی از تحریم‌های غیرقانونی ایالات متحده کمک کرده‌ایم.

از اواسط ماه اوت، هزاران شهروند افغانی به طور روزانه وارد ایران می شوند.

در صورت عدم رسیدگی فوری و مناسب به وضعیت بشردوستانه، تخمین زده می شود که صدها هزار نفر از شهروندان افغانستان در زمستان آینده وارد ایران شوند.

تا به امروز، ما هر آنچه در توان داشته‌ایم برای کمک به آوارگان افغانستانی که وارد ایران می‌شوند، از جمله از طریق تأمین نیازهای اولیه، انجام داده‌ایم. علاوه بر این، ما همچنین محموله های بشردوستانه زیادی را به افغانستان ارسال کرده ایم.

با این حال، به دلیل تحریم‌های غیرقانونی و غیرانسانی آمریکا و در نبود منابع مالی جدید کافی، دیگر نمی‌توانیم به تنهایی به آنها کمک کنیم.

باید صریح و صادق باشیم. این وضعیت یک چالش داخلی نیست. کشور همسایه افغانستان را نباید تنها گذاشت و انتظار داشت که این چالش بسیار دشوار را به تنهایی حل کند. ما از جامعه بین المللی و به ویژه کشورهای کمک کننده می خواهیم تا به مسئولیت های خود عمل کرده و منابع مالی جدید و کافی را در اختیار همسایگان افغانستان قرار دهند تا به پناهندگان و آوارگان افغانستانی کمک کنند.

ارائه به موقع کمک های بشردوستانه و آزادسازی دارایی های مسدود شده افغانستان که برای احیای اقتصاد افغانستان و نجات جان مردم ضروری است، به هیچ وجه نباید سیاسی و مشروط باشد.
همچنین باید تلاش های موازی برای جلوگیری از فروپاشی کامل اقتصاد افغانستان صورت گیرد.

با این حال، این تلاش های عاجل، نباید توجه و تلاش های ما را از نیاز به مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر در افغانستان منحرف کند.

حملات تروریستی اخیر در افغانستان، از جمله حملات امروز در کابل، بسیار نگران کننده و در عین حال، هشدار دهنده است. این حملات نشان می دهند که پرداختن به این تهدیدات تا چه اندازه برای صلح و امنیت منطقه ای و بین المللی ضروری بوده است. این حملات همچنین بار دیگر وحشیگری تروریست ها را به نمایش می گذارد.

بنابراین، نسبت به تروریسم، تامین کنندگان، سازمان دهندگان و حامیان آن در افغانستان نباید هیچگونه تسامحی نشان داد.

باید اطمینان حاصل شود که خاک افغانستان هرگز برای فعالیت های تروریستی استفاده نمی شود و به عنوان پناهگاه امن برای گروه های تروریستی یا منبعی برای تولید و قاچاق مواد مخدر استفاده نشود.

تشکیل یک حکومت فراگیر و منتخب مردم، با مشارکت همه گروه های قومی و مذهبی، متعهد به مبارزه با تروریسم و جنایات سازمان یافته و تضمین و حمایت از حقوق مردم بر اساس اصول و آموزه های راستین اسلامی و رعایت حقوق بشر برای همه مردم افغانستان، شامل هر قوم و زبانی، اقلیت های مذهبی و زنان، برای ایجاد یک افغانستان امن، باثبات و رفاه برای مردم، حیاتی است.

برای دستیابی به این هدف، جمهوری اسلامی ایران به تعامل خود با همه طرف ها در افغانستان، از جمله طالبان ادامه خواهد داد. نماینده ویژه ایران در افغانستان در راستای پیگیری تلاش‌های صلح‌آمیز و بشردوستانه ایران در افغانستان، در حال حاضر به کابل سفر کرده است. وی در این سفر با مقامات ارشد طالبان دیدار و در مورد مسایل فوری مانند کمک های بشردوستانه، پناهجویان و همچنین چالش های امنیتی و اقتصادی که مردم افغانستان با آن دست به گریبان هستند، گفتگو کرده است.

در این چارچوب جمهوری اسلامی ایران در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۱ میزبان دومین نشست وزیران همسایگان افغانستان و روسیه بود. در بیانیه‌ای که در پایان این نشست منتشر گردید، شرکت‌کنندگان حمایت قاطع خود را از دستیابی به صلح، ثبات و آشتی ملی در افغانستان اعلام کرده و همه طرف‌ها در افغانستان از جمله طالبان را تشویق کردند تا به رایزنی‌ها و گفتگوهای سیاسی برای تشکیل یک دولت فراگیر و منتخب مردم، با مشارکت همه گروه ها و اقشار جامعه افغانستان ادامه دهند.

جمهوری اسلامی ایران کمک به مردم افغانستان و همکاری با همسایگان و سایر شرکای افغانستان برای تضمین صلح و توسعه پایدار در افغانستان ادامه خواهد داد.

به گزارش همشهری آنلاین، وی افزود: بیش از ۵۰۰ کامیون در مرز ماهیرود و حدود ۶۰۰ کامیون در مرز دوغارون و ۱۸۵ کامیون در مرز میلک تردد داشتند که در مرز میلک ۹۷ کامیون ورودی از افغانستان و ۸۸ کامیون خروجی بوده که از این تعداد ۲۲ کامیون شامل محموله صادراتی، ۱۵ کامیون محموله ترانزیتی، ۱۷ کامیون سیمان، ۳۳ کامیون شامل تانکر و ۵ کامیون مرجوعی بوده است.

سخنگوی گمرک اضافه کرد: در مرز میلک با ورود و خروج ۱۸۵ کامیون مجدداً به میزان تردد قبل از درگیری‌ها در این مرز نزدیک می‌شویم و ۷ و نیم درصد کاهش نسبت به قبل وجود دارد که به سرعت در حال بازگشت به حالت قبل است و در مرز ماهیرود نیز تا ۶۰ درصد نسبت به قبل رشد داشته است.

لطیفی تاکید کرد: پیش بینی می‌شود با توجه به نزدیکی فصل برداشت تره بار و تعیین نیاز افغانستان از ایران تبادل دو کشور از مرز میلک از میانگین ۲۰۰ کامیون عبور کند و به ۳۰۰ کامیون برسد.

وی بیان کرد: با رسیدن فصل برداشت تره بار افزایش تبادل میان دو کشور را خواهیم داشت و با تغییرات اخیر در افغانستان نیز روند صعودی تبادل رخ می‌دهد و تجار این اطمینان را خواهند داشت که روند تجاری از مرز افزایش می‌یابد.

سخنگوی گمرک در توضیح روند تجارت از دیگر مرزهای مشترک دو کشور افزود: در مرز ماهیرود نیز افزایش ۶۰ درصدی تجارت را شاهد هستیم و تجارت در مرز دو غارون در خراسان رضوی نیز با توجه به اتمام درگیری‌ها در مسیر هرات به اسلام قلعه روند رو به رشدی دارد و میزان تجارت در حال بازگشت به حالت عادی است.

لطیفی تصریح کرد: صادرات ما به افغانستان اهمیت ویژه‌ای دارد چرا که افغانستان پنجمین کشور مقصد صادراتی کالاهای کشور در چند سال اخیر بوده است.

وی افزود: میزان واردات افغانستان در سال گذشته ۷ تا ۸ میلیارد دلار بوده است که ۲.۳ میلیارد دلار آن از ایران بوده که نشان می‌دهد یک سوم کالاهای مورد نیاز این کشور از ایران تأمین شده است.

سخنگوی گمرک گفت: به دلیل محصور بودن افغانستان در خشکی و مشترکات زبان و فرهنگی با ایران پیش بینی می‌شود میزان تجارت در کوتاه مدت حفظ شود و در دراز مدت نیز روند آن بستگی به چگونگی تحولات در افغانستان دارد.

لطیفی بیان کرد: کل تجارت ما به ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا در سال ۹۹ حدود ۶۵۰ میلیون دلار بوده است در حالی که صادرات ما به افغانستان نزدیک به ۴ برابر صادرات به کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ۲.۳ برابر کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا بوده است که نشان دهنده نیاز دو کشور به یکدیگر است و تعامل به نفع دو کشور خواهد بود.

وی تاکید کرد: تاریخ همواره نشان داده که ایران در کنار ملت افغانستان بوده است و امیدواریم با بازگشت آرامش به کشور افغانستان روند تجارت به این کشور نیز افزایش یابد.

به گزارش روزنامه ایران، ارتش امریکا طی چند روز گذشته بیش از 30 هزار امریکایی و شهروند غیرنظامی مستقر در این کشور را به محل امن انتقال داد و این در حالی است که در سند محرمانه‌ای که پنجشنبه گذشته به‌ دست خبرگزاری فرانسه رسیده است مشخص شد طالبان لیست اولویت‌بندی شده افرادی را که با ارتش امریکا همکاری می‌کردند یا در رأس سازمان‌های دولتی افغانستان بودند تهیه کرده است تا آنها را دستگیر کند. این گزارش که توسط سازمان ملل متحد منتشر شده است نشان می‌دهد که طالبان تلاش گسترده‌ خود را برای شناسایی این اشخاص و دیگر افرادی که با نیروهای امریکایی و ناتو همکاری داشتند آغاز کرده است و برای یافتن افراد مورد نظر از «اطلاعات بیومتریک» و دستگاه‌های هوشمند به جا مانده از ارتش امریکا بهره می‌برد.

اطلاعات بیومتریک در دست طالبان

فناوری بیومتریک که این روزها بسیار مورد توجه قرار می‌گیرد به‌روش‌های هوشمند تشخیص یا تأیید هویت افراد از طریق مشخصه‌های فیزیولوژیکی یا رفتاری گفته می‌شود و بنابراین بیومتریک می‌تواند مجموعه‌ای از فناوری‌ها برای شناسایی افراد را شامل شود. این سیستم اطلاعات منحصر به فرد مربوط به هر شخص را شناسایی می‌کند و همچنین احراز هویت و کنترل دسترسی به افراد مورد نظر را آسان می‌سازد.

«پیر کایرنان»، عضو سابق سازمان فرماندهی عملیات ویژه دریایی امریکا در تازه‌ترین مصاحبه خود اعلام کرد در جریان فرماندهی چندین عملیات نظامی در افغانستان، سیستم‌های بیومتریک را برای ثبت‌نام ساکنان روستاها مورد استفاده قرار می‌داده است و هم اکنون تمام داده‌های این سیستم به دست نیروهای طالبان افتاده است.

او گفت: «برای ثبت‌نام روستاییان این کشور و دیگر افرادی که قصد همکاری با ما را داشتند یک نمایشگر هوشمند به ابعاد 12 در 6 اینچ در اختیار داشتیم که اثر انگشت و چشم افراد را اسکن می‌کرد و از آنها عکس می‌گرفت. این دستگاه تمامی اطلاعات هویتی هر فرد را به دقت ذخیره می‌کرد و هم اکنون طالبان به تمامی این اطلاعات دسترسی دارد.»

تهیه فهرست اولولیت‌بندی شده طالبان برای شناسایی و دستگیری افراد مورد نظر مهم‌ترین اتفاقی محسوب می‌شود که نگرانی کارشناسان را به‌وجود آورده است. سازمان ملل متحد در گزارش ویژه خود که با همکاری یک مؤسسه غیردولتی نروژی تهیه کرده است اظهار می‌کند که داده‌های وسیع بیومتریک که طی سال‌های گذشته توسط ارتش امریکا و دولت افغانستان از ساکنان این کشور جمع‌آوری شده است یک خطر بالقوه محسوب می‌شود و طالبان به‌صورت ویژه روی این داده‌ها متمرکز شده است.

«کریستین نلمان» مدیر مؤسسه نروژی که وظیفه ارزیابی حوادث مختلف جهانی و تدوین گزارش برای سازمان ملل را برعهده دارد اعلام کرد، افغانستانی‌هایی که با نیروهای امریکایی همکاری کردند و اطلاعات آنها در سیستم‌های بیومتریک ذخیره شده است در معرض خطر جدی قرار دارند. در این میان یکی از مقام‌های بلندپایه افغانستان نیز دسترسی طالبان به زیرساخت‌های بیومتریک را تأیید کرده است و البته هنوز بدرستی مشخص نیست که اعضای این گروه دانش فنی لازم برای بهره‌برداری از این اطلاعات را داشته باشند.

لازم به ذکر است که بجز ارتش امریکا، دولت افغانستان نیز در چند سال اخیر سیستم‌های بیومتریک را به‌صورت گسترده به کار گرفته است.

اداره ملی آمار و اطلاعات افغانستان پیش از سقوط کابل در آخرین گزارش خود اعلام کرده بود بیش از شش میلیون درخواست برای صدور شناسنامه بیومتریک را پردازش کرده است و اطلاعات مختلف افراد متقاضی از جمله اثر انگشت، اسکن چشم و عکس چهره را در اختیار دارد. علاوه بر این در سال 2019 میلادی در جریان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری افغانستان نیز سیستم‌های بیومتریک برای ثبت‌نام رأی دهندگان و تشخیص هویت آنها مورد استفاده قرار گرفت و دولت افغانستان در پروژه‌های دیگر از جمله ثبت مشاغل، اطلاعات مربوط به معلمان، زندانیان سیاسی و… نیز این سیستم را مورد استفاده قرار داد.

دستگاه‌های بیومتریک ویژه ارتش امریکا در افغانستان که با نام HIIDE شناخته می‌شود داده‌های مربوط به تمام مأموریت‌های دیپلماتیک و نظامی و همچنین نیروهای ائتلاف بین‌المللی که در جنگ افغانستان همکاری کردند را هم در خود جا داده است و به همین خاطر طالبان بدون دردسر کلیه مشخصات مربوط به‌ دشمنان خود را در اختیار دارد.

شبکه‌های اجتماعی و افغانستان

با قدرت گرفتن طالبان بسیاری از کارشناسان حوزه امنیت سایبری در مورد ردگیری تاریخچه اقدامات دیجیتالی مردم و بررسی نحوه فعالیت آنها در پلتفرم‌های آنلاین ابراز نگرانی کردند. از این‌رو شبکه اجتماعی فیس بوک این هفته با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که به‌صورت موقت، جست‌وجو در بخش دوستان مربوط به صفحات اجتماعی کاربران این کشور را غیرفعال کرده است و همچنین امکان مشاهده فهرست علاقه‌مندی‌ها و سابقه فعالیت‌های اینترنتی این کاربران نیز وجود ندارد. این شبکه اجتماعی همچنین قابلیتی را برای این کاربران ارائه کرده است تا در صورت تمایل تنها با یک کلیک بتوانند حساب کاربری خود را قفل کنند تا کاربران غریبه که در جمع دوستان آنها نیستند، دسترسی به اطلاعات و پست‌های قدیمی‌ آنها را نداشته باشند.

شبکه اجتماعی توئیتر نیز با انتشار بیانیه‌ای توضیح داد همکاری‌های گسترده‌ای را با سازمان‌های مدنی و اجتماعی آغاز کرده است تا مردم افغانستان را مورد حمایت قرار دهد. این پلتفرم آنلاین در بیانیه خود توضیح داد: «با گروه‌های مختلف مستقر در افغانستان وارد گفت‌وگو شدیم و شرایطی را فراهم کردیم تا به درخواست‌های مستقیم برای حذف توئیت‌های آرشیو شده توسط مردم افغانستان بسرعت رسیدگی کنیم. آن دسته از کاربران که در حساب‌های کاربری خود اطلاعاتی را منتشر کرده‌اند که ممکن است جان آنها را به خطر بیندازد می‌توانند صفحه خود را به‌صورت موقت به حالت تعلیق دربیاورند تا امکان دسترسی به محتوای حساب کاربری آنها وجود نداشته باشد.»

شرکت توئیتر همچنین مدعی شد که به‌صورت مرتب تمامی صفحات متعلق به سازمان‌های دولتی را مورد بررسی قرار می‌دهد تا در صورت انتشار اطلاعات شخصی کاربرانی که ممکن است جان آنها را به خطر بیندازد، این داده‌ها را حذف کند. شبکه اجتماعی لینکدین نیز در یک اقدام مشابه توضیح داد صفحات تخصصی مربوط به کاربران این کشور که هویت کاری آنها را مشخص می‌کند معلق کرده است تا از مشترکان خود حمایت کند. این پلتفرم همچنین همکاری‌هایی را با خبرنگاران و فعالان مدنی آغاز کرده است تا از انتشار هرگونه اطلاعاتی که ممکن است جان مردم افغانستان را به خطر بیندازد، جلوگیری کند.

براساس آخرین تحقیقات صورت گرفته، میزان استفاده مردم افغانستان از اینترنت برای جست‌وجوی اخبار از 3 درصد در سال 2013 میلادی به 14 درصد در سال‌جاری رسیده است و در حالی که حدود یک پنجم ساکنان این کشور به‌صورت دایم در اینترنت حضور دارند، نزدیک به 70 درصد آنها در شبکه‌های اجتماعی عضو هستند و شمار کاربران فعال در شبکه‌های اجتماعی تا پایان سال 2020 میلادی بیش از 3.6 میلیون نفر گزارش شده است که این رقم حدود 10 درصد جمعیت این کشور محاسبه می‌شود.

به گزارش ایسنا، با این حال، ۲۰ مردادماه بود که گمرک ایران از باز شدن مرز میلک و فعالیت به روال قبل خبر داد.

اما به تازگی انتشار برخی خبرها از بسته بودن یا اختلال در فعالیت در مرز میلک حکایت دارد، در حالی که گمرک ایران این موضوع را تائید نمی کند.

طبق اعلام لطیفی – سخنگوی گمرک ایران – همه مرزهای ایران با افغانستان از جمله مرز میلک باز هستند و همه مرزهای تجاری کشورمان با این کشور فعال است.

به گفته وی، مرز میلک نیز مانند ماهیرود در خراسان جنوبی و دوغارون در خراسان رضوی باز است و حتی در روزهای گذشته  با وجود تعطیلی تاسوعا و عاشورای حسینی در سراسر کشور، مرز میلک فعال بود و تجارت از این مرز انجام شد.

بر اساس این گزارش، در روز ۲۶ مرداد ۱۳۷ کامیون که ۹۶ دستگاه آن خروجی و ۴۱ دستگاه ورودی بودند در این مرز تردد داشتند، در ۲۷مرداد ۱۷۹ کامیون شامل ۱۰۰کامیون خروجی و ۷۹ کامیون ورودی و در روز ۲۸ مرداد نیز ۱۷۷ دستگاه کامیون شامل ۹۸ کامیون خروجی و ۷۹ کامیون ورودی از این مرز تردد داشته اند.

سخنگوی گمرک ایران یادآور شد که طبق توافق انجام شده در روزهای جمعه این مرز تعطیل است و امروز (شنبه ۳۰ مرداد)، نیز کامیون های حامل کالاهای صادراتی و ترانزیتی در این مرز تردد دارند.

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، بسیاری از کانال های رسمی و غیررسمی در شبکه های اجتماعی این موضوع را دست به دست می کنند و تحولات افغانستان را که یکی از شاهراه های انتقال ارز به ایران بوده را دلیل این اتفاق می دانند.

دلار که این روزها مجدد به ردیف اول مباحثه اقتصاددانان، سیاستمداران و سرمایه کذاران دنیا بازگشته است، این روزها روند صعودی چه از لحاظ ارزش در جهان و چه از لحاظ نرخی در بازارهای مختلف به خود گرفته است.

اصغر سمیعی، کارشناس اقتصادی با اشاره به تحولات بازار ارز و نوسانات ارزش دلار طی روزهای گذشته بیان کرد: بانک‌های ایرانی کاری کرده‌اند که کسانی که دلار دارند دارایی‌های خود را در بانک‌ها قرار نمی‌دهند و با کرایه صندوق‌های امانات مالی، دارایی‌های خود را نگهداری می‌کنند زیرا اعتماد به سیستم پولی و مالی کشور ندارند و این بی اعتمادی به دلیل این اتفاق افتاده است که بانک‌ها اعلام کردند که مردم حساب‌های ارزی باز کنند، بعد از مدتی اگر یک نفر می‌خواست از حساب خود ۱۰ هزار دلار برداشت کند بانک اعلام می کرد که این مقدار موجودی را ندارد و معادل ریالی آن مقدار را با احتساب قیمت‌های پیشین پرداخت می‌کرد اینگونه بود که اعتماد مردم از بین رفت.

تاثیرگذاری اقتصاد آمریکا بر اقتصاد جهان

این عضو سابق کانون صرافان ضمن اشاره به اینکه ارزشمندی پول آمریکا با میزان ارزشمندی طلا متغیر است، اضافه کرد: آمریکا زمانی که پول خود را تقویت می کند یا به واسطه طلا تضعیف می‌شود بر اقتصاد جهان تاثیرگذار است.  به عنوان مثال زمانی که دلار آمریکا تضعیف می‌شود نرخ طلا و نفت بالا می‌رود اما این موضوع به تومان ایران ربطی ندارد زیرا مشکلاتی که در حال حاضر وجود دارند با میزان ارزشمندی دلار نیست بلکه با بی ارزش بودن پول ملی است.

تاثیر اقدامات اقتصادی آمریکا بر جهانیان و ایران

یک کارشناس بانکی نیز به تاثیرات اقدامات آمریکا در اقتصاد جهانی پرداخت و گفت: قطعا این اقدامات در اقتصاد جهانی تاثیرگذار است ولی بیشتر این تاثیرات در داخل کشور آمریکا اتفاق می افتد و به دلیل جهانروا بودن دلار در سایر کشورها هم کم و بیش تاثیر دارد، اما برای ایران تاثیری ندارد زیرا فاکتورهای زیادی برای تاثیر بر اقتصاد ما وجود دارد مانند برجام و مذاکرات وین، ولی تا حدی می تواند قیمت دلار را افزایش دهد.

کاووسی اضافه کرد: این اقدام آمریکا (کاهش فروش اوراق قرضه) و تاثیرات آن بر قیمت دلار یک بحث دیرینه در آمریکاست که با نرخ بهره بازی می‌کنند تا به پول ملی خود ارزش دهد و مواقعی هم وجود دارد که نرخ بهره را کاهش می‌دهد.

این روزها پس از افزایش قابل توجه نرخ ارز، شکاف قیمتی ارز آزاد و سامانه نیما هر هفته بیشتر می‌شود. آنگونه که آمارهای اقتصادی می‌گویند شکاف بین دلار سنا و نیما در ۲۳ مردادماه، به ۱۱.۸ درصد رسیده است.

آمارها حکایت از افزایش ۴.۴ درصدی قیمت دلار سنا در ۲۳ مرداد ۱۴۰۰ نسبت به ماه قبل داشته و همین رقم نسبت به پایان سال ۹۹ حدود ۶ درصد رشد تجربه کرده است. قیمت دلار سنا در ۲۳ مرداد ۱۴۰۰ نسبت به روز مشابه سال قبل رشد ۳۶ درصدی به ثبت رسانده که همه اینها نشان دهنده روند رو به رشد قیمت ارز سنا در مقابل نگهداشت تصنعی نرخ ارز در سامانه نیماست که شکاف این دو قیمت را بیشتر خواهد کرد.

روزنامه شرق در ادامه یادداشت خود نوشت: خودروها همه بار سفر بسته‌اند؛ به کجا؟ هرجا که طالبان نباشد. اما به هر ولایتی که می‌رسند، طالبان پیش از آنها آنجا خانه کرده است. راهی ندارند جز رهاکردن کاشانه و فرار به نخستین نقطه امنی که دیگر در آن خبری از جنگ و دود و آتش نباشد. عکس پایانی اما ضربه آخر را می‌زند؛ نانی که رنگ خون به خود گرفته است.

افغانستانی که در دو دهه اخیر به‌واسطه داشتن دولت مرکزی، حداقلی از امنیت را تجربه کرده بود، حالا و با بازگشت طالبان به این کشور، دوباره غرق ماتم شده است. آ‌ن‌طور که هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) خبر داده، در سه ماهه اول سال میلادی جدید، تعداد تلفات غیرنظامیان ۲۹ درصد نسبت به دوره مشابه در 12 ماه قبل افزایش یافته که ناشی از قدرت‌گرفتن مجدد طالبان است. بر اساس گزارش جدید کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، عقب‌نشینی نیروهای خارجی و گسترش نفوذ طالبان موجب آوارگی بیش از ۲۷۰ هزار افغانستانی از سال جدید میلادی به این طرف شده و مجموع آوارگان داخلی در افغانستان را به بیش از سه‌و نیم میلیون نفر رسانده است. این کمیساریا گزارش داده که این افراد به‌دلیل اجبار گروه‌های غیردولتی مسلح و خطرات ناشی از بمب‌های دست‌ساز از کشور خود خارج و در واقع آواره شده‌اند. بسیاری دیگر نیز ازبین‌رفتن حمایت‌های دولتی و درآمدهای خود ناشی از افزایش ناامنی را دلیل آوارگی‌شان عنوان می‌کنند.

این‌چنین سوخته در آتش می‌میریم

ولسوالی‌ها یکی پس از دیگری به دست طالبان می‌افتد و تنها ساکنان کابل تا حدی از این تنش‌ها دورتر زندگی می‌کنند. این را «عطیه مهربان» می‌گوید؛ فعال اجتماعی ساکن این شهر که هر جمله‌اش همراه با حسرت است: «شنیدی که می‌گویند در آتش جنگ سوخت؟ ما این‌چنین سوخته می‌میریم واقعا. هرکسی که طالب نیست در حال فرار است اما جایی را پیدا نمی‌کند. 20 سال زحمت کشیدیم، درس خواندیم و اندکی این وطن بدبخت را ساختیم. حالا همین‌طوری در یک ماه تمام آن را آتش زدند».

کمیسیون حقوق بشر در این مدت از کشتار عمدی افراد غیرنظامی خبر داده است؛ موضوعی که عطیه هم آن را تأیید می‌کند: «خطر همراه همه ماست چراکه طالبان کشتار و قتل‌های هدفمند خود را آغاز کرده است. همواره هم در اقدامات این‌چنینی، فعالان رسانه اجتماعی و آنها را که در حوزه‌های مختلف حقوق کودکان، حقوق بشر و حقوق زنان فعالیت‌ دارند، مورد حملات خود قرار می‌دهند. هرکسی که برخلاف طالبان بنویسد و حرف بزند حالا در خطر است». او که خودش هم ممکن است در روزهای آینده تحت تعقیب یا حمله طالبان قرار بگیرد، آوارگی دوباره مردم کشورش را روزگار تلخی می‌داند که انتظار نداشته‌اند به این زودی دوباره سراغشان برود و به «شرق» می‌گوید: «فکرش را هم نمی‌کردیم این‌قدر زود دوباره مردم ما آواره شوند. می‌دانید، این کشور هیچ چیزی به ما نداده است جز چند دوست که هر روز یک نفر از ما مجبور می‌شود خانه و کاشانه خود را رها کند و برود. هر روز یک نفر از ما کم می‌شود. هر روز تنهاتر می‌شویم».

موضع نیروهای امنیتی و  انتظامی ایران چیست؟

‌در این شرایط، بسته‌شدن مرزهای کشورهای همسایه به روی آوارگان افغانستانی که از شرایط جنگی می‌گریزند، اوضاع را بغرنج‌تر کرده است. با وجود این روشن نیست ایران دقیقا چه سیاستی را در این زمینه در پیش گرفته است. 15 مرداد بود که به محض رسیدن خبرها از افغانستان، خبری از جنوب شرقی ایران رسید. معاون امنیتی و انتظامی استاندار سیستان‌و‌بلوچستان خبر داد مرز ایران و افغانستان در محدوده میلک سیستان به‌دلیل کشیده‌شدن درگیری‌های کشور افغانستان به شهر زرنج ولایت نیمروز، هم‌مرز با استان سیستان‌و‌بلوچستان بسته شده است.

‌به گفته محمدهادی مرعشی، شهر زرنج مرکز ولایت نیمروز افغانستان شب گذشته تا مرحله سقوط پیش رفت، به‌طوری‌که تقریبا بخش عمده آن توسط طالبان تصرف شد که با رسیدن نیروهای کمکی، افراد گروه طالبان عقب‌نشینی کردند. این در حالی است که در همین مدت، اخباری از واردشدن پناه‌جویان افغانستانی به داخل ایران شنیده شده است. «شرق» به‌منظور پیگیری ماجرا ابتدا با اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی تماس گرفت تا مشخص شود آیا خبری از آوارگان به تهران رسیده یا خیر. مدیر روابط‌عمومی این اداره اعلام کرد موضوع وارده هیچ ارتباطی با آنها ندارد و هنوز هم خبر جدیدی از اتباع جدید نرسیده است. در نتیجه سراغ مدیرکل امور امنیتی و انتظامی استانداری خراسان رضوی رفتیم؛ استانی که مرز وسیعی با افغانستان دارد.

‌«محمدرضا دبیری»، ضمن تأکید بر اینکه استان خراسان رضوی به هیچ عنوان با این مسئله روبه‌رو نشده است، گفت تنها استان سیستان‌و‌بلوچستان مشکلاتی در زمینه هم‌مرزی با افغانستان در روزهای اخیر داشته است. به گفته او دستورالعمل‌ها به‌خوبی ابلاغ شده و استانداران هم می‌دانند که باید چگونه تصمیم‌گیری کنند: «نیروهای انتظامی، وزارت امور خارجه و نیروهای امنیتی همه وظایف خودشان را می‌دانند. در مرز اسلام‌قلعه هم که برخی از نیروهای انتظامی و امنیتی افغانستان وارد شده بودند، مجددا به کابل برگردانده شدند». پس از این بود که سراغ معاون امیتی استانداری سیستان‌وبلوچستان رفتیم. اما محمدمهدی مرعشی هم به خاطر حضور در مأموریتی خارج از استان بود و رئیس دفترش تأکید کرد که نمی‌توانید به او دسترسی داشته باشید. آخرین تلاش اما رسید به دفتر کل امنیتی و انتظامی این استان بود؛ البته اینجا هم نشد با «محمدرضا جهانتیغ»، مدیرکل امور امنیتی و انتظامی استان به گفت‌وگو بپردازیم.

‌‌ایران سیگنال مهاجرپذیری می‌فرستد اما توان را ارئه خدمت ندارد

در چهار دهه اخیر افغانستان هیچ‌وقت طعم صلح و ثبات کامل را نچشیده و نیمچه نظمی که در دو دهه اخیر به دست آورده بود، در دو سه سال گذشته به‌طور کامل از بین رفت. پیش از خروج آمریکا از افغانستان هم اوضاع راضی‌کننده نبود و طالبان در مکان‌های مختلف مشغول جنگ بود. با خروج نیروهای آمریکا پیش‌بینی می‌شد که موج مهاجرت مجددا در این کشور به راه بیفتد چون حدود چهار میلیون آواره داخلی داشتند. حتی پیش‌بینی می‌شد که به سمت مرزهای کشور همسایه حرکت کنند؛ مثل ایران و تاجیکستان که به شکل آماده‌باش درآمدند. حتی ترکیه که یک کشور فاصله دارد دیوار مرزی ساخت و خیلی روشن اعلام کرد که هدفش جلوگیری از ورود پناهندگان ایرانی و افغانستانی است. «پیمان حقیقت‌طلب»، مدیر انجمن مردم‌نهاد دیاران که در حوزه اتباع افغانستانی فعالیت دارد، معتقد است در میان تمامی این رویکردها، ایران همواره سیاست روشنی را در قبال پناهندگان افغانستانی اتخاذ نکرده است: «طبعا ساخت دیوار مرزی با کشوری که حدود هزارو 200 کیلومتر با ایران مرز دارد، غیرممکن است؛ به‌ویژه وقتی مهاجران مشخصا از ترس جان خودشان دست به ترک کشور خود زده‌اند؛ به‌خصوص که ایران تجربه دهه 60 را هم داشت. این مهاجران موجی به شکل تدریجی وارد نمی‌شوند و کشور پذیرنده هم نمی‌تواند آنها را به‌درستی شناسایی کند و خدمات ارائه دهد. همین موضوع سبب می‌شود که نحوه این برخوردها بسیار بدوی باشد. فیلم‌ها را که می‌بینیم شاهد ورود دسته‌های چند‌ده‌ نفری هستیم.

مسئولان هم گفتند در مرز میلک دو اردوگاه هزار نفری ساخته‌اند، اما مطمئنا پاسخ‌گو نخواهد بود. مشکل دیگر هم این است که سیاست ایران شفاف نیست و این سیاست بیش از اینکه به افغانستان ضربه بزند به کشور خودمان ضربه خواهد زد؛ چون ما با این رفتارهای غیر روشن سیگنال‌هایی ارائه می‌دهیم که نشان از پذیرش مهاجران دارد و در نتیجه جمعیت بیشتری از آوارگان رهسپار می‌شوند. هرچه جمعیت بالا می‌رود خدمات افت می‌کند و اینجاست که هر دو طرف ناراضی می‌شوند». این در حالی است که ایران هم خود به‌شدت با معضل خشک‌سالی مواجه شده است: «مسئله مهم‌تر هم اینکه استان‌های شرقی ایران به‌شدت با خشک‌سالی روبه‌رو هستند و به هیچ عنوان ظرفیت مهاجران را ندارند و عملا نمی‌توانیم مهاجران را در مناطق مرزی نگهداری کنیم و باید به مناطق مرکزی‌تر کشور انتقال دهیم. گاهی می‌توان در شرایط جنگی مهاجران را در مناطق مرزی نگه داشت و وقتی اوضاع به حالت عادی برگشت آنها هم به کشور خودشان خواهند رفت، اما در حال حاضر استان‌های شرقی ایران اساسا گنجایش چنین اسکانی را ندارند و از آن طرف هم دورنمای افغانستان دورنمای صلح و ثبات نیست. به نظر می‌رسد درگیری نیروهای مرزی و طالبان و نیروهای مردمی طولانی باشد. همچنین قانون خاصی هم برای پذیرش مهاجران نداریم. در مرزها تشریفات ورود نداریم. ورود مهاجران و آوارگان اگر با تشریفات ورود همراه شود، اوضاع فرق خواهد کرد. مثلا همه در همان زمان ورود وارد ساختماتی شوند که اطلاعات و مشخصاتشان ثبت شود اما این فرایند اتفاق نمی‌افتد. ما نیازمند ساختمان‌ها یا اردوگاه‌های استقرار موقت برای این افراد هستیم. شفافیت، حلقه گمشده تعامل با افغانستانی‌ها در دهه‌های اخیر بوده است».

نخستین موج مهاجرت افغانستانی‌ها به ایران هم‌زمان با اوایل انقلاب و حمله شوروی به این کشور بود. موج بعدی در دهه 70 رخ داد که بیشتر جنس مهاجرت کاری داشت. حالا اما مهاجرت‌ها صرفا برای رسیدن به امنیت است. همین هم معضلات را برای مردم پناهنده تشدید می‌کند: «در سال‌های اخیر که ارزش ریال کاهش یافت، عملا کارکردن برای مهاجران افغانستان زیاد نبود. هر سال 500 هزار نفر ورودی و خروجی داشتیم. اما سال‌های اخیر حدود 800 هزار نفر به کشورشان برمی‌گشتند. با وجود شرایط اقتصادی ایران کماکان ورودی مهاجر وجود داشت اما دیگر نه کاری بلکه خانوادگی بود. عمدتا خانواده‌های جوان و زوج‌هایی با فرزندانشان که فقط به‌خاطر مشکلات امنیتی مهاجرت می‌کردند. کار برای آنها سخت و درآمدهایشان پایین است و در فقر مطلق زندگی می‌کنند اما بازهم به خاطر امنیت به ایران آمدند. به نظر می‌رسد این جریان در حال تشدیدشدن است. اگر برنامه وجود نداشته باشد مسلما اثر آن تشدید، فقر مطلق و در نتیجه مشکلات امنیتی را دربر خواهد داشت. این افراد شبکه ارتباطی گسترده‌ای داشته و اطراف تهران سکونت دارند و احتمالا مجددا جمعیت آنها بیشتر خواهد شد».

منتظر افزایش کودکان کار و  زباله‌گرد باشیم

‌ایران در سال 1355 به کنوانسیون ژنو پیوست که مرتبط با پناهندگان است. پیرو این کنوانسیون الزامی برای دولت‌ها در پذیرش پناهندگان وجود ندارد و همه‌چیز به سیاست‌های ملی یک کشور برمی‌گردد که بر اساس پناه‌جوپذیری هست یا نه. مثلا ترامپ تصمیم می‌گیرد بین آمریکا و مکزیک مرز بکشد یا ترکیه که همین کار را در مقابل ایران انجام داد. اما از زمانی که کشورها پناهنده را می‌پذیرند، همه‌چیز تغییر می‌کند. «رضا شفاخواه»، وکیل دادگستری و فعال حقوق کودک در ایران، معتقد است این روند نامشخص وضعیت پناه‌جویان را با مشکل مواجه می‌کند: «تا زمانی که افراد پناه‌جو پشت مرز قرار دارند کشورها شاید وظیفه‌ای نسبت به آنها حس نکنند اما وقتی به عنوان پناهنده وارد می‌شوند، فارغ از اینکه به‌خاطر ورود غیرقانونی مرتکب جرم شده‌اند، کشور پذیرنده وظایفی خواهد داشت؛ باید او را ببرد دادگاه، شرایطش را بررسی کند و بر آن اساس رأی صادر شود. شرایط بررسی شود. اما متأسفانه حقوق یک پناهنده در ایران درست رعایت نمی‌شود».

‌نمونه این موضوع وضعیت تحصیل کودکان افغانستانی است: «با توجه به فرمانی که از طرف رهبری صادر شد، کودکان افغانستانی اجازه تحصیل در مدارس ایران را پیدا کردند، ولی هر سال ما در این زمینه با مشکل مواجه هستیم. همین امسال با اینکه این طرح وجود داشت، دفاتر کفالت اطفال از صدور برگه تحصیلی ممانعت می‌کردند و اوراق تحصیلی صادر نمی‌شد یا گاهی هم اتفاق افتاد که کودکان اوراق داشتند اما بازهم مدارس راضی به ثبت‌نام نمی‌شدند. مدیر مدرسه به‌راحتی گردن‌کشی می‌کرد و می‌گفت که نمی‌پذیریم. این تازه ناظر بر خانواده‌هایی است که با مددکاران در ارتباط هستند و به حق خودشان واقف‌اند. اتباعی که اساسا از این حق مطلع نیستند، فرزند خود را راهی زباله‌گردی و کار می‌کند. حالا اگر قرار باشد به این حجم اضافه شود، تصور کنید اوضاع چگونه خواهد شد».

‌در واقع شرایط به نوعی است که آوارگانی که به ایران به‌ عنوان یک کشور امن پناه می‌آورند در حداقل‌ترین نیازهای اولیه زندگی خود با چالش مواجه می‌شوند: «ما در منطقه 16 دانش‌آموزانی داریم که درس خواندند اما مدیر کارنامه و پرونده را نمی‌دهد. به آموزش‌وپرورش می‌گوییم و از دست آنها هم کاری برنمی‌آید. دفتر کمیساریای پناهندگان در ایران به‌شدت منفعل است. حتی از سازمان‌های مردم‌نهاد هم گزارش نمی‌گیرند. این بچه‌ها مجددا برای ورود به دانشگاه باید برگردند افغانستان تا ویزای تحصیلی بگیرند و دوباره وارد ایران شوند و بتواند به دانشگاه بروند. حتی گاهی برای بستری‌کردن این بچه‌ها هم با مشکل مواجه می‌شویم. حقوق اولیه این افراد رعایت نمی‌شود. سعادتی منتظر این افراد نیست. در فقر مطلق به سر می‌برند و به سختی زندگی می‌کنند. نگرانی فعلی افزایش آسیب‌های اجتماعی در کشور است. همین حالا هم آمار کودکانی که در خیابان‌ها کار یا زباله‌گردی می‌کنند بالاست. تصور کنید که بیشتر هم بشود که البته با این روند قطعا افزایش آسیب‌های مختلف را خواهیم داشت».
‌آواره هم حقوق پناه‌جو  را دارد
نکته مبهم در این میان این است که افرادی که از افغانستان در این روزها راهی مرزهای مجاور می‌شوند نه پناهنده بلکه آواره خوانده می‌شوند و همین هم رویکرد حقوق بین‌‌الملل نسبت به آنها را تغییر می‌‌دهد. «یوسف ملایی»، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران، می‌گوید شرایط جنگی اوضاع را تغییر می‌دهد و واکنش‌های کشورهای پذیرنده هم متفاوت خواهد بود: «در شرایطی که جنگ است و مشکل طالبان رخ می‌دهد، به‌صورت‌کلی وضعیت شبه‌پناهندگی برای آنها قائل می‌شوند. با توجه به ظاهر قضیه می‌شود از این افراد حمایت کرد تا این مصیبت برطرف شود و دولت فرصت پیدا کند که پرونده‌ها را بررسی کند. اینکه چه حقوقی دارند بیشتر جنبه اخلاقی و انسانی دارد اما تحت الزامات و اصل‌های بین‌المللی قرار نمی‌گیرند. بیشتر جنبه توافقاتی دارد که کشورها با کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد دارند و حداقل‌هایی برای این آوارگان قائل می‌شوند؛ از جمله تشکیل اردوگاه و اعطای تغذیه».

‌او معتقد است ایران به‌تنهایی از پس این وضعیت بر نخواهد آمد: «همه باید وارد میدان شوند. سازمان‌های بین‌المللی باید بودجه اختصاص دهند. ایران خود درگیر هزار و یک مشکل است و اوضاع اقتصادی در کشور ما مساعد نیست. تصمیم‌گیری‌ در تمامی حوزه‌ها به‌سختی انجام می‌شود و واضح است که چنین کشوری از پس این معضل برنخواهد آمد. باید از نهادهای بین‌المللی کمک گرفت و جز این راه دیگری نیست».

‌اخباری که از افغانستان می‌رسد خودِ فاجعه است. متنی که خبر می‌دهد «محمدآصف عظیمی»، فرمانده پیشین جهادی و عضو پیشین مجلس سنای افغانستان با 150 نفر از نیروهایش به طالبان پیوسته است یا ترورهای متعددی که یکی پس از دیگری رخ می‌دهند. ولایت‌ها و ولسوالی‌ها هر روز بیشتر به انحصار طالبان درمی‌آیند. فرماندهانشان مجددا دستور و فتوا می‌دهند که دختران باید جهادهای نکاحی خود را آغاز کنند. غزنی، قندوز و تالقان، تصویر روشنی از خون و آتش‌اند و همه اینها را جهان تنها به نظاره نشسته است.

حق پناهندگی ریشه‌دار است

به گزارش پایگاه خبری ایران، وی ادامه داد: وقتی اغتشاش و درگیری یا جنگ در یک کشور برپا می‌شود اولین نقطه‌ای که آسیب خواهد دید تجارت آن کشور است. متاسفانه اوضاع آنقدر خراب است که فعلا نمی‌توان به راحتی پیش‌بینی کرد چه اتفاقاتی در انتظار ماست. هنوز برآورد دقیقی از میزان خسارات وارد شده به تجار ایرانی نداریم. باید ببینیم این وضع چه مدت طول خواهد کشید.

سلیمی در پاسخ به این سوال که اگر طالبان در نهایت کنترل را در دست بگیرد و آرامش برقرار شود، باز هم روابط اقتصادی ایران و افغانستان به همین شکل ادامه خواهد یافت یا خیر؟ تاکید می‌کند: در هر شرایطی نیازهای آن کشور منتفی نمی‌شود. هر گروهی در افغانستان قدرت را به دست بگیرد باز هم افغانستان نیاز به مواد غذایی و مصالح ساختمانی و .. خواهد داشت. بهترین گزینه آنها هم ایران است. چه مواد غذایی و چه اقلامی مثل فرش ایرانی و … برای آن‌ها هم مطلوب‌تر است و هم در دسترس‌تر. ولی این داد و ستدها در زمان آرامش برقرار خواهد بود. اینکه چه زمانی این ثبات بازگردد معلوم نیست. اما اینکه این آرامش توسط چه گروهی فراهم شود در برقراری روابط اقتصادی چندان تاثیر مهمی ندارد.

سلیمی درباره تغییر حجم صادرات ایران به افغانستان با بالا گرفتن جنگ در این کشور می‌گوید: اگر این وضع دو هفته اخیر، یک ماه دیگر ادامه پیدا کند ما امسال به ۵۰ درصد صادرات حجم معمول پیش بینی شده خودمان به افغانستان هم نخواهیم رسید.

او با تاکید بر اینکه درگیری‌ها در افغانستان شدید است و هیچ چشم‌اندازی برای ایجاد ثبات و آرامش به این زودی‌ها وجود ندارد، ادامه می‌دهد: با ادامه این وضع ما نمی‌توانیم به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلاری که امسال برای صادرات به افغانستان پیش‌بینی کرده بودیم برسیم.  حداکثر ممکن است به نصف این پیش‌بینی برسیم.

رئیس اتاق مشترک ایران و افغانستان می‌گوید: در دو هفته اخیر صادرات ما به افغانستان به ۱۵ درصد میزان صادرات قبلی رسیده است. تقریبا از هر ۱۰۰ کامیون که پیش از این روزانه به افغانستان می‌رفتند دو یا سه کامیون موفق می‌شوند به آنجا بروند.

به گفته سلیمی بیشتر این کاهش مربوط به کالاهای پرریسک و یا کالاهایی مثل مصالح ساختمانی است که الان نیازی برای آنها وجود ندارد. اما از آنجا که مواد غذایی همیشه مورد نیاز است فعلا بیشترین حجم مواد صادراتی ما به افغانستان را تشکیل می‌دهد.

وی اظهار داشت: از روز چهارشنبه ورود اتباع پاکستانی از مرزهای “میرجاوه” و “ریمدان” در استان سیستان و بلوچستان و از روز گذشته ورود مسافر افغانستانی از مرزهای “میلک” در استان سیستان و بلوچستان، “ماهیرود” در استان خراسان جنوبی و “دوغارون” در استان خراسان رضوی به کشور ممنوع شده و مسافران صرفا می توانند به کشور خود بازگردند.

به تازگی سخنگوی گمرک اعلام کرد: با وجود اعلام محدودیت‌ها برای ورود و خروج مسافر به سمت پاکستان و هند و ابلاغ نشدن آن به نهادهای مستقر در مرز، هفتم اردیبهشت ماه ۱۹۲ مسافر از مرز میرجاوه و ریمدان تردد داشتند.