به گزارش ایسنا، ایران کشوری است که بنا به موقعیت جغرافیایی، دارای اقلیمی خشک و نیمه خشک است اما حاکمیت خشکسالی طی یک سال اخیر نیز این سرزمین را تشنه‌تر از ‌پیش کرده است. با کاهش بارندگی‌ها طی سال آبی گذشته بسیاری از شهرها و روستاهای کشور با تنش آبی مواجه شده‌اند که به‌نظر می‌رسد با وجود فرارسیدن فصل پاییز این وضعیت همچنان در بسیاری از شهرها و روستاها تداوم دارد.

در حالی خشکسالی تامین آب شرب را برای شهرها و روستاها با مشکل روبه‌رو کرده است که تالاب‌های کشور نیز در این میان خشک و خشک‌تر شده‌اند. تالاب‌هایی که براساس ماده ۴ «آیین‌نامه جلوگیری از تخریب و آلودگی غیرقابل جبران تالاب­‌ها» وزارت نیرو باید میزان سهم آن‌ها از ظرفیت آبی حوضه آبریز را با کمیت و کیفیت مناسب و متناسب با شرایط اقلیمی مختلف، با توزیع زمانی معین و در اولویت دوم پس از آب شرب و با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست تامین کند.

حال در شرایطی که حق‌آبه تالاب‌ها ‌به‌طور کامل پرداخت نشده که بنابر پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی کشور، مقدار بارندگی در فصل پاییز امسال به احتمال زیاد کمتر از حد نرمال خواهد بود. کاهش بارندگی و مدیریت نامناسب بهره‌برداری و توزیع آب نه تنها طی یک سال اخیر بلکه سال‌های متمادی باعث ایجاد بحران‌هایی از جمله فرونشست زمین و خشک شدن تالاب‌ها شده است.

به گزارش ایسنا، محمد حسین بازگیر – کارشناس محیط زیست – می‌گوید: ایران دارای بیش از ۲۵۰ تالاب است که از این تعداد حدود ۱۴۵ تالاب به‌طور رسمی در آئین‌نامه مصوب دولت و زیرمجموعه قانون حفاظت و احیا و مدیریت تالاب‌ها ثبت شده است و مابقی نیز مشمول تعریف تالاب می‌شوند. ۲۶ تالاب نیز عضو «کنوانسیون رامسر» (قرارداد بین دولتی که به‌منظور حفاظت از تالاب‌ها در شهر رامسر استان مازندران منعقد شد) هستند اما تعدادی از تالاب‌های کشورمان هم در معرض خطر از بین رفتن هستند. تالاب‌های هامون، شادگان، بختگان، پریشان و خیلی تالاب‌های دیگر با کمبود آب و عدم تأمین نیاز آبی محیط زیستی خود مواجهند و همین وضعیت باعث شده است که کارکردهای تالاب از جمله خدمات اکوسیستمی از بین برود.

این کارشناس محیط زیست کمبود آب و عدم تأمین حق‌آبه‌ها را ناشی از خشکسالی و بهره‌برداری‌های بی‌رویه از منابع آبی و عدم رعایت حقابه تالاب‌ها می‌داند و می‌افزاید: منابعی هم که وارد تالاب‌ها می‌شوند، آلودگی‌هایی به همراه دارند و تالاب‌ها را آلوده می‌کنند.

او همچنین نسبت به تغییر وضعیت وسعت و حجم آب دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته ابراز نگرانی می‌کند و می‌گوید: حجم آب دریاچه ارومیه به نصف کاهش یافته است.

بازگیر که با رادیو گفت و گو صحبت می‌کرد، همچنین معتقد است که بیشتر اتفاقاتی که درمورد تالاب‌ها افتاده عمدی و ناشی از دخالت و دستکاری‌های انسانی به‌ویژه نحوه بهره‌برداری از منابع مانند آب است و عامل این مشکلات نیز نوع نگاهمان است.

این کارشناس محیط زیست با تذکر این نکته که زیستگاه فقط یک محل برای گذراندن چند روز نیست، می‌گوید: زیستگاه، نوعی پشتیبان برای نسل‌های متوالی و ادامه حیات آن‌ها است که اگر از بین برود، شاهد کوچ دائمی یا انقراض گونه‌ها خواهیم بود. ما در برابر تالاب‌ها، تعهدات قانونی خارجی و داخلی داریم بنابراین حکمرانی محیط زیستی ما باید کامل‌تر شود و خانواده بزرگ دغدغه‌مند محیط زیست نیز بیشتر یکدیگر را یاری کنند؛ به این معنا که بازدارندگی در این حوزه باید فراتر از سازمان حفاظت محیط زیست باشد.

بر اساس این گزارش وضعیت نابسامان تالاب‌ها و حقی که براساس قانون از آب دارند، در حالی نادیده گرفته شده است که بیش از ۸۵ درصد منابع آب کشور در صنعت کشاورزی مصرف می‌شود. از این رو بسیاری از کارشناسان یکی از راهکارهای نجات تالاب‌ها را در کاهش مصارف آب در بخش کشاورزی از طریق اصلاح الگوی کشت همچنین روش‌های آبیاری می‌دانند.

محسن موسوی خوانساری- کارشناس آب – نیز با اشاره به قوانینی که بر ‌پرداخت حق‌آبه تالاب‌ها تاکید می‌کنند، به ایسنا گفته بود: تصویب چنین قوانینی نشان از اهمیت بالای حیات رودخانه‌ها و تالاب‌ها فارغ از شرایط خشکسالی یا ترسالی دارد بنابراین لازم است با توجه به سقف آب موجود در یک سال آبی، حق‌آبه محیط زیست، صنعت، کشاورزی و شرب از یکدیگر جدا شود و هرکدام بنا بر اهمیتی که دارند، ‌پرداخت شود اما متاسفانه هیچ نظارتی بر اجرای این قوانین وجود ندارد.

این کارشناس آب ضمن اینکه سازمان حفاظت محیط زیست را مقصر اصلی ‌پرداخت نشدن حق‌آبه زیست محیطی تالاب‌ها توسط وزارت نیرو می‌دانست، تاکید کرده بود: سازمان حفاظت محیط زیست باید از ظرفیت‌هایی که قانون در اختیار آن قرار داده استفاده کند و از دستگاه‌های مسئول تامین آب به‌ دلیل نپرداختن حق‌آبه زیست محیطی شکایت کند. این سازمان متولی باید از دادستانی و مدعی‌العموم درخواست احقاق حق کند اما متاسفانه ضعف از سازمان حفاظت محیط زیست است که چنین اقدامی نمی‌کند و در نتیجه وزارت نیرو و شرکت‌های آب منطقه‌ای حق‌آبه تالاب‌ها را ‌پرداخت نمی‌کنند.

به گزارش ایسنا، حال که چشم‌ها به آسمان برای فرود آمدن باران دوخته شده تا سرزمین ایران و تالاب‌های ارزشمند آن بار دیگر جان بگیرند و گلویی تازه کنند، تعیین و ‌پرداخت حق‌آبه تالاب‌ها و دریاچه‌های با ارزش کشور از جمله هورالعظیم، هامون، بختگان و ارومیه بیش از ‌پیش به یک امر ضروری تبدیل شده است چراکه آب حق اکوسیستم‌های تالابی است و سلب این حق تبعات جبران‌ناپذیری را هم برای طبیعت و هم برای جوامع انسانی درپی دارد؛ بحران‌هایی مثل ریزگرد که راه نفس را برای همه می‌بندد.

یکی از فعالان گردشگری در خوزستان گفت: میراث ناملموس مردم محلی این منطقه تحت تاثیر خشکسالی هورالعظیم قرار گرفته است.

احمدرضا لاهیجان زاده در گفت وگو با ایرنا گفت: چند سالی است که دولت ژاپن برخی پروژه های توسعه ای را در کشور تعریف و برای آنها در حوزه های مختلف اعتباراتی تامین می کند، البته همه این اقدامات با هماهنگی و موافقت وزارتخانه های مرتبط با آن موضوع کاری انجام می شود.

وی افزود: بر این اساس حدود ۶ ماه پیش یک پیشنهاد محیط زیستی را به دولت ژاپن دادیم و آنها نیز اعلام آمادگی کردند تا در این زمینه با ایران همکاری کنند و نیازهای مالی طرح را نیز تامین کنند که بعد از بررسی های صورت گرفته حدود دو ماه پیش طرح مورد موافقت قرار گرفت و در نهایت هفته گذشته وزارت خارجه اعلام کرد که این آمادگی وجود دارد تا به صورت رسمی این موافقت شکل بگیرد.

لاهیجان زاده ادامه داد: بنابراین با اقدامات صورت گرفته قرارداد همکاری بین دفتر عمران سازمان ملل متحد در تهران به نمایندگی از ایران و دولت ژاپن به امضا رسید و طرف همکاری ما دفتر مقیم سازمان ملل در تهران است که بر این اساس سازمان ملل تامین مالی این طرح را از طرف دولت ژاپن انجام خواهدداد.

وی درباره موضوع همکاری ایران و ژاپن گفت: پیشنهاد ما در راستای توسعه تجارب به دست آمده در روند احیای دریاچه ارومیه در حوزه کشاورزی پایدار بود ، یعنی خواستیم تا این تجربیات را به دیگر تالاب های مهم کشور تعمیم دهیم و همچنین ادامه این فعالیت ها را در دریاچه ارومیه نیز داشته باشیم.

لاهیجان زاده افزود: بنابراین تعمیم این اقدامات را برای تالاب های بختگان در فارس، شادگان در خوزستان و مجموعه تالاب های اقماری دریاچه ارومیه در استان های آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی در نظر گرفتیم و قرار است فعالیت هایی که بتواند معیشت پایداری را متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه برای مردم محلی ایجاد کند، انجام دهیم که شامل حوزه های مختلف از کشاورزی پایدار تا مشاغلی که بر اقتصاد مردم محلی تاثیرگذار باشد و در راستای آن فشار از روی منابع آبی تالابی برداشته شود.

وی با بیان اینکه این طرح سه ساله است و مبلغ سه میلیون دلار برای آن در نظر گرفته شده، گفت: اکنون که این همکاری با امضای سند از سوی دولت ایران و ژاپن رسمیت یافت، ما باید پروژه های اجرای این طرح را مشخص کنیم و احتمالا یک تا دو ماه آینده عملیاتی می شود.

معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست گفت: این پروژه در ادامه همکاری های هفت ساله دولت ژاپن و جمهوری اسلام ایران برای احیای دریاچه ارومیه با عنوان «پایدار سازی دستاوردهای احیا دریاچه ارومیه و توسعه تجارب نوآورانه آن برای پایدار سازی محیط زیست و معیشت مردم» شکل گرفت و در استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، فارس و خوزستان اجرا می شود.

وی با اشاره به تنوع زیستی غنی ایران، برای توسعه زمینه های همکاری با برنامه توسعه ملل متحد، دولت ژاپن و سایر نهادهای بین المللی ابراز امیدواری کرد.

تالاب بختگان

تالاب یا دریاچه بختگان در نی‌ریز استان فارس قرار دارد که اکنون با کم آبی شدید دست و پنجه نرم می کند، این دریاچه زیستگاه زمستانه پرندگانی مانند فلامینگو، درنا، کبوتر دریایی، آب‌چلیک، مرغابی و غاز است که از روسیه و دشتهای سیبری به ایران مهاجرت می‌کردند که همگی در حفظ بوم‌ساختار و محیط زیست نقش بسیار ارزنده‌ای داشتنند.

منشأ آب این دریاچه رود کر و رودخانه کوچک سیوند است، سیلاب رود سیوند در انتهای مسیر خود در محلی به نام پل خان به رود کُر پیوسته و از آن جا به دریاچه بختگان می‌ریزد اما با ساختن سد درودزن سبب کاهش ورودی آب رودخانه کُر به دریاچه بختگان شد در نتیجه ورودی آب به این دریاچه به سیلاب‌های منطقه (آباده طشک، خیر، نیریز، خرامه و ارسنجان) محدود شده ‌بود، سپس با احداث سد سیوند بر روی رود سیوند، سیلاب‌های این رودخانه هم به رود کُر نرسید و در نتیجه به این دریاچه نیز آبی وارد نشد و این مساله موجب خشک شدن بختگان شده است.

تالاب شادگان

تالاب بین‌المللی شادگان یکی از تالاب‌های بزرگ ایران است. این تالاب در جنوب غربی ایران در جنوب شهر شادگان در استان خوزستان قرار دارد ، شادگان یک سیستم زیست محیطی وسیع متشکل از تالاب های شیرین و شور، به علاوه خلیج جزر و مدی خورموسی و جزایر آن است. تالاب در پایین دست حوضه رودخانه جراحی بین شهرهای شادگان، آبادان و ماهشهر در استان خوزستان قرار دارد و در سمت پائین دست، به خلیج فارس می پیوندد.

شادگان بزرگترین رامسر سایت ایران است که در سال ۱۹۷۵ (۱۳۵۴) به ثبت رسیده و به عنوان یک تالاب مهم بین المللی شناخته شده، از تنوع زیستی غنی ای برخوردار است، در مطالعات سال ۱۳۸۱ حدود ۱۷ جامعه اصلی گیاهی متشکل از ۱۱۰ گونه گیاهی در محدوده تالاب شناسایی شده است، همچنین این تالاب به دلیل تنوع جانوری از نظر بین المللی بسیار معروف و با اهمیت است و تا کنون حدود ۳۱۱ گونه جانوری در حاشیه این تالاب شناسایی شده است.

سه شهر بزرگ شادگان، آبادان و ماهشهر در حاشیه این تالاب قرار دارد و تعدادی روستا نیز در مجاورت آن و دو روستا نیز در داخل این تالاب قرار گرفته اند، جمعیت شهر شادگان و روستاهای اطراف از نظر تاریخی برای تامین معاش وابسته به تالاب هستند بنابراین حفاظت از آن بسیار حایز اهمیت است.

اما عواملی مانند جریانات ورودی زهکش ها، آلودگی آب، کاهش جریان های سیلابی، تغییرات اقلیمی، خشکسالی طولانی مدت، معرفی گونه های غیربومی، نشت مواد نفتی از لوله­ ها و اختلال و ایجاد مزاحمت برای حیات وحش از مهمترین تهدیدات این تالاب است.

تالاب های اقماری دریاچه ارومیه

در استان آذربایجان غربی و و آذربایجان شرقی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه ۳۶ تالاب اقماری از جمله تالاب سیرانگلی ۲ ، حسنلو ، سولدوز، کانی برازان و درگه سنگی وجود دارد که در مقابل شور شدن آب دریاچه ارومیه مانند سدی حائل عمل می کنند بنابراین احیاء آنها نقش بزرگی در حفاظت از دریاچه ارومیه دارد.