مقایسه با ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ تصویر روشن‌تری ارائه می‌دهد. در آن دوره متوسط تقاضای بانک‌ها حدود ۳۸۶ همت و متوسط پذیرش بانک مرکزی نزدیک ۳۰۵ همت بود؛ به بیان دیگر، نرخ پاسخ حدود ۷۹.۶ درصد قرار داشت. بنابراین تقاضای بانک‌ها در مقایسه دو دوره تنها حدود ۷ درصد کاهش یافته، اما میزان پذیرش نزدیک ۶۰ درصد افت کرده است.

این فاصله در هفته‌های اخیر حتی بیشتر شده است. متوسط تقاضای بانک‌ها در هفت حراج اخیر نزدیک ۳۹۷ همت بوده، اما بانک مرکزی به‌طور متوسط تنها ۵۸.۶ همت از آن را پذیرفته است. به این ترتیب، نرخ پاسخ به حدود ۱۵ درصد رسیده و متوسط تقاضای بدون پاسخ در هر حراج از ۳۳۸ همت عبور کرده است؛ شکافی که یکی از مهم‌ترین تحولات بازار باز در ماه‌های اخیر به شمار می‌رود.

تقاضا کم نشد، اما میزان پذیرش به‌شدت پایین آمد

مقایسه داده‌های حراج‌های بازار باز نشان می‌دهد افت نرخ پاسخ در ۱۴۰۵ بیش از آنکه ناشی از کاهش تقاضای بانک‌ها باشد، از کاهش حجم پذیرش ناشی شده است. متوسط تقاضای بانک‌ها در ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ حدود ۳۸۶.۱ همت بود و در ۲۱ حراج ۱۴۰۵ به حدود ۳۵۹ همت رسید؛ یعنی کاهش تقاضا در این مقایسه کمتر از ۷ درصد بوده است.

در مقابل، متوسط ریپو پذیرفته‌شده از حدود ۳۰۴.۵ همت در دوره نخست به ۱۲۲.۶ همت در ۱۴۰۵ کاهش یافته است. این به معنای افت نزدیک به ۶۰ درصدی میزان پذیرش در شرایطی است که سطح تقاضا همچنان بالا باقی مانده است.

نتیجه این واگرایی در نرخ پاسخ بانک مرکزی دیده می‌شود. متوسط نرخ پاسخ در ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ حدود ۷۹.۶ درصد بود، اما در ۲۱ حراج ۱۴۰۵ به ۳۶.۵ درصد رسید.

در واقع، بانک‌ها همچنان در مقیاس چندصد همتی برای دریافت منابع در بازار باز سفارش ثبت کرده‌اند، اما سهم کوچک‌تری از این سفارش‌ها پذیرفته شده است. همین تفاوت میان رفتار تقاضا و رفتار پذیرش، مهم‌ترین متغیر برای توضیح تحولات اخیر حراج‌های سیاست پولی است.

7 حراج اخیر فقط ۱۵ درصد تقاضا پاسخ گرفت

شدت تغییر زمانی آشکارتر می‌شود که هفت حراج اخیر بررسی شود. در این دوره، متوسط تقاضای بانک‌ها نزدیک ۳۹۶.۹ همت بوده است، اما متوسط ریپو پذیرفته‌شده فقط ۵۸.۶ همت ثبت شده است. به این ترتیب، متوسط نرخ پاسخ بانک مرکزی در این هفت هفته به حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است.

معنای این نسبت آن است که به‌طور متوسط بیش از ۸۵ درصد تقاضای مطرح‌شده در هر حراج اخیر پذیرفته نشده است. متوسط حجم تقاضای بدون پاسخ نیز به حدود ۳۳۸.۳ همت در هر حراج رسیده است.

این فاصله در برخی هفته‌ها از این هم بیشتر بوده است. در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ بانک‌ها حدود ۴۴۸.۲ همت تقاضا ثبت کردند، اما تنها ۴۰ همت پذیرفته شد. در نتیجه نرخ پاسخ به ۸.۹ درصد رسید که پایین‌ترین مقدار کل دوره مورد بررسی است.

چند هفته بعد، در ۲۶ مرداد نیز تقاضای بانک‌ها به حدود ۴۸۳.۱ همت رسید، اما حجم پذیرش تنها ۶۰ همت بود. در این حراج حدود ۴۲۳.۱ همت تقاضا بدون پاسخ باقی ماند که رکورد کل دیتابیس محسوب می‌شود. این اعداد نشان می‌دهد شکاف اخیر یک پدیده مقطعی و محدود به یک هفته نبوده است.

از پاسخ ۹۹.۶ درصدی تا کف ۸.۹ درصدی

نوسان نرخ پاسخ بانک مرکزی در کل دوره مورد بررسی بسیار قابل توجه است. یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها مقایسه حراج ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ با حراج ۲۹ تیر ۱۴۰۵ است.

در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، بانک‌ها حدود ۵۹۱.۳ همت تقاضا ثبت کردند و بانک مرکزی حدود ۵۸۹.۲ همت از آن را پذیرفت. نرخ پاسخ در این حراج به ۹۹.۶ درصد رسید. این عملیات البته یک حراج خاص با سررسید ۲۸روزه بود و با شرایط معمول حراج‌های هفت‌روزه تفاوت داشت.

در مقابل، تنها چند ماه بعد در ۲۹ تیر ۱۴۰۵، از حدود ۴۴۸ همت تقاضا فقط ۴۰ همت پذیرفته شد و نرخ پاسخ به ۸.۹ درصد رسید. فاصله میان این دو نقطه بیش از ۹۰ واحد درصد است.

در آخرین حراج موجود نیز الگوی پاسخ محدود ادامه داشته است. در دوم شهریور ۱۴۰۵، تقاضای بانک‌ها حدود ۴۲۰ همت بود، اما تنها ۷۰ همت پذیرفته شد و نرخ پاسخ به ۱۶.۷ درصد رسید.

بنابراین داده‌ها از یک تغییر محسوس در شدت پاسخ‌گویی حراج‌های بازار باز حکایت دارند؛ تغییری که در تابستان ۱۴۰۵ بیش از هر مقطع دیگری نمایان شده است.

بانک‌های کمتری آمدند، اما تقاضای هر بانک بیشتر شد

کاهش تعداد بانک‌های شرکت‌کننده در حراج‌ها ممکن است در نگاه نخست این تصور را ایجاد کند که فشار تقاضا نیز کاهش یافته است، اما داده‌ها تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند. متوسط تعداد شرکت‌کنندگان در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱.۸ بانک بود، در حالی که این عدد در ۱۴۰۵ به حدود ۱۵.۲ بانک کاهش یافته است.

با این حال، متوسط تقاضا به ازای هر بانک افزایش یافته است. این شاخص در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۱.۳ همت بود و در ۱۴۰۵ به حدود ۲۳.۶ همت رسید. اگر ۲۱ حراج نخست ۱۴۰۴ را مبنا قرار دهیم، متوسط تقاضا به ازای هر بانک حدود ۱۸.۴ همت بوده؛ بنابراین مقدار مشابه در ۱۴۰۵ حدود ۲۸ درصد بیشتر است.

در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ نیز تقاضای متوسط هر بانک شرکت‌کننده به حدود ۳۰.۲ همت رسید. این عدد نشان می‌دهد هرچند تعداد بانک‌های حاضر در حراج کمتر شده، بانک‌های شرکت‌کننده به‌طور متوسط درخواست‌های بزرگ‌تری ارائه کرده‌اند.

از این منظر، کاهش نرخ پاسخ را نمی‌توان صرفاً به کاهش مشارکت بانک‌ها نسبت داد. فشار تقاضا در میان بانک‌های حاضر همچنان بالا بوده است. برای تفسیر کامل این روند باید وضعیت ذخایر، نرخ بازار بین‌بانکی و استفاده از تسهیلات قاعده‌مند نیز بررسی شود، اما داده‌های حراج به‌تنهایی از افزایش محسوس شکاف میان تقاضای بانک‌ها و میزان پذیرش بانک مرکزی حکایت دارند.

منبع: تجارت نیوز