خشکسالی پدیده‌ای است که اثرات تدریجی روی طبیعت و حیات وحش می‌گذارد و با تضعیف و کاهش پوشش گیاهی در زیستگاه‌ها، حیات وحش را نشانه می‌گیرد. طی یک ماه گذشته گزارش‌هایی از کمبود علوفه و منابع آب در مناطق چهارگانه استان‌های مختلفی از جمله خراسان جنوبی، اصفهان و همدان و توزیع علوفه در برخی مناطق چهارگانه استان‌های خراسان شمالی، خوزستان و … منتشر شده است. کمبود علوفه و منابع آب در زیستگاه‌ها علاوه‌بر اینکه باعث تضعیف قوه بدنی حیات وحش و گاهی منجر به تلف شدن آن‌ها می‌شود، قدرت زادآوری حیات وحش را نیز کاهش می‌دهد.

ادارات حفاظت محیط زیست برخی استان‌های کشور همچنین از خروج حیات وحش از مناطق حفاظت شده خبر و برخی دیگر نسبت به این مساله هشدار داده‌اند. خروج حیات وحش از مناطق حفاظت شده و زیستگاه‌های طبیعی علاوه‌بر مخاطراتی که برای آن‌ها و اکوسیستم در‍‍پی دارد باعث نزدیک شدن حیات وحش به حاشیه مناطق مسکونی، مزارع و باغات جوامع بومی و در نتیجه وارد شدن خساراتی به آن‌ها می‌شود.

درحالی‌که بسیاری از ادارات حفاظت محیط زیست استان‌های کشور از ساخت و تامین آب آبشخور برای حیات وحش در مناطق چهارگانه خبر داده‌اند که این آبشخورها نیز می‌تواند مخاطراتی برای حیات وحش از جمله انتقال بیماری از طریق آبشخورهای مشترک میان حیات وحش و دام اهلی داشته باشد همچنین تجمع حیات وحش در اطراف آبشخورها می‌تواند تهدیدی برای شکار نیز محسوب شود.

گرچه تعلیف دستی با نظر کارشناسی از برنامه‌های ادارات حفاظت محیط زیست استان‌های کشور است اما در برخی استان‌ها به‌ دلیل وسعت زیاد مناطق چهارگانه و ‍‍پراکندگی زیستگاه‌های حیات وحش، تامین علوفه در تمامی این مناطق علاوه بر اینکه اقدامی دشوار و تا حدی ناممکن است، هزینه‌های اقتصادی زیادی را نیز به‌همراه دارد. شرایط خشکسالی و کاهش علوفه دام‌های اهلی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد و در نتیجه فشار چرای دام به زیستگاه‌ حیات وحش نیز افزایش می‌یابد.

محمد کرمی – رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش استان تهران می گوید: تاکنون در هیچ یک از مناطق چهارگانه استان تهران تعلیف دستی به حیات وحش صورت نگرفته و تنها در بحث آبرسانی به‌ویژه در منطقه حفاظت شده کویر و لایروبی و تامین آب آبشخورها در مناطق چهارگانه استان اقداماتی انجام شده است.

او با اشاره به اینکه گونه‌هایی از جمله قوچ و میش، کل و بز و جبیر در منطقه حفاظت شده کویر در شهرستان ورامین زیست می‌کنند به کمبود منابع آب در این منطقه نیز اشاره و اظهار می‌کند: با توجه به اقلیم منطقه حفاظت شده کویر با کمبود منابع آب در این منطقه مواجه هستیم. از این رو آب از طریق تانکر به آبشخورها منتقل و در آن‌ها تخلیه می‌شود همچنین این آبشخورها به‌صورت مستمر مورد ‍‍پایش قرار می‌گیرند تا در صورت نیاز ‍‍پاکسازی یا مجدد آب شوند.

کرمی در ادامه خاطرنشان می‌کند: سایر مناطق چهارگانه استان تهران به‌دلیل اینکه عمدتا در حوضه آبریز رشته کوه البرز قرار دارند تاکنون با مشکل جدی کمبود آب مواجه نشده‌اند. با این‌حال محیط‌بانان در این مناطق نیز به‌صورت مستمر نسبت به لایروبی، ‍‍پاکسازی و تامین آب آبشخورها اقدام می‌کنند تا هم آبرسانی به حیات وحش به‌خوبی انجام شود و هم از انتقال بیماری‌هایی که ممکن است به‌واسطه کم‌آبی و آبشخورهای مشترک بین دام و حیات وحش اتفاق افتد، جلوگیری شود.

با توجه به اینکه هنوز یک ماه و نیم از تابستان باقی مانده و براساس اعلام مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی بارش‌های پاییزی امسال با تاخیر آغاز می‌شود، به‌نظر می‌رسد که لازم است اعتبارات کافی در جهت تامین آب آبشخور و علوفه برای حیات وحش اختصاص داده شود و دستگاه‌های مختلف از جمله نیروهای نظامی، انتظامی و استانداری‌ها با هماهنگی‌های لازم در این زمینه کمک کنند همچنین مشارکت جوامع بومی نیز در این زمینه از اهمیت زیاد برخوردار و لازم است دستگاه‌های متولی در برابر همیاری باغداران و مزرعه‌داران در امر حفاظت از حیات وحش، خسارات وارده به آنان را جبران کنند.

قاسم ساعدی با انتقاد از وضعیت تالاب هورالعظیم اظهار کرد: متاسفانه امسال تنش آبی همه خوزستان را در بر گرفته و وزارت نیرو وظایف اولیه خود در قبال طبیعت و تامین حق‌آبه‌های زیست محیطی را انجام نمی‌دهد.

وی افزود: از ابتدای خردادماه امسال تاکنون رهاسازی آب در خوزستان توسط وزارت نیرو به حداقل رسیده است و اقدامات انجام‌شده در این زمینه اصلا مطلوب و در شان مردم خوزستان نیست.

نماینده دشت آزادگان در مجلس شورای اسلامی گفت: برخی رودخانه‌های خوزستان خشک شده‌اند و کودکان در این رودخانه‌ها فوتبال بازی می‌کنند. رودخانه جراحی توسط وزارت نیرو کاملا خشک شده و کارون با آن همه عظمت به یک نهر کوچک تبدیل شده است. رودخانه کرخه که از طولانی‌ترین رودخانه‌های کشور است نیز متاسفانه وضعیت خوبی ندارد.

ساعدی با بیان اینکه وزیر نیرو باید نسبت به وضعیت به وجود آمده در خوزستان برای رودخانه‌ها و تالاب‌ها پاسخگوی مردم باشد، افزود: وزارت نیرو موظف است که حق‌آبه شرب انسانی، حق‌آبه‌های زیست محیطی و حق‌آبه مورد نیاز کشاورزان و دامداران را تامین کند.

وی با انتقاد از عملکرد رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: آقای کلانتری در جای خود جا خشک کرده و هیچ کاری برای هورالعظیم انجام نداده است.

نماینده دشت آزادگان در مجلس شورای اسلامی گفت: اتفاقاتی که امروز در هورالعظیم رخ داده است، یکی از هولناک‌ترین فجایع زیست محیطی در تاریخ است. در هورالعظیم ماهیان بسیاری از بین رفته‌اند و دام‌های ساکنان حاشیه تالاب نیز تلف شده‌اند و این تالاب، وضعیت خوبی ندارد.

ساعدی افزود: دولت و نهادهای نظارتی باید مچ مسببان اصلی خشک شدن تالاب هورالعظیم را بگیرند. نهادهای نظارتی باید در بحث مدیریت آب کشور ورود کنند و مدیریت‌های این حوزه را بر اساس آمار، ارزیابی و آسیب‌شناسی کنند تا متوجه شوند که پشت این قضایای مدیریت آبی، چه مساله‌ای وجود دارد.

وی گفت: مردم خوزستان در وضعیتی به مراتب خطرناک‌تر از وضعیت کرونایی قرار دارند، زیرا تامین آب مورد نیاز آن‌ها به خطر افتاده است. تاسیسات آبرسانی در بسیاری از روستاهای خوزستان به دلیل خشک شدن رودخانه‌ها حتی دیگر امکان پمپاژ آب را ندارند و مردم بلاتکلیف مانده‌اند.

نماینده دشت آزادگان در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه برخی از مردم در خوزستان برای تامین آب مورد نیاز خود با بشکه آب خریداری می‌کنند، افزود: مردم در برخی شهرهای خوزستان مثل هویزه و دشت آزادگان، در صف‌های آب‌فروشی می‌ایستند تا آب خریداری کنند و این مساله، فاجعه است.

عیسی کلانتری در مورد تلاش وزارت نیرو برای اخذ سند تالاب‌ها ازجمله تالاب انزلی گفت: هر وزارتخانه‌ای حتی سازمان حفاظت محیط زیست اگر سند به نامش شود می‌تواند زمین را بفروشد اما سازمان جنگل ها این حق را ندارد بنابراین سند تالاب‌ها باید به نام منابع طبیعی باشد نه هیچ وزارتخانه دیگری.

وی با تاکید بر اینکه منابع طبیعی پیگیر بازگرداندن سند تالاب‌ها به نام خود است، خاطرنشان کرد: قوه قضاییه به اشتباه رخ داده پی برده است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سازمان حفاظت محیط زیست، کلانتری با تاکید بر اینکه سند تالاب انزلی به نام منابع طبیعی باز می‌گردد، گفت: موضوع انتقال سند تالاب‌ها به نام وزارت نیرو منتفی است.