کمی صبر داشته‌باشید! محرّم نزدیک است و مراسم مختلف، به خصوص در دهه‌ی نخست در پیش؛ نیازی هم به فراخوان یا سازمان‌دهی‌های سرتیمی(!) نیست. خواهید دید همه‌ی این بچه‌ها در تجمعات مربوطه‌ی مناسب آن ایام با پوشش درست و رفتار نسبتاً مناسب‌تر شرکت خواهند کرد. این سخن، نه به معنی آن است که این معصومانِ بالقوه، لزوماً روح مراسم دهه‌ی نخست محرّم را درک می‌کنند- همان‌گونه که از روح تجمعاتی از جنس هفته‌ی پیش هم بی‌خبرند-؛ بلکه نشان آن است که در صدد تخلیه‌ی انرژی خود هستند؛ فعلا مناسبت خردادِ رهایی از امتحانات بوده‌است؛ و عن‌قریب مناسبت محرّمِ حضور در آیین‌ها؛ این نکته‌ی ساده را چرا این‌قدر پیچیده می‌کنیم!؟

سرتیم‌های فراخواننده را بی‌خیال شوید! این به اصطلاح سرتیمان، اگر توان اثرگذاری و عُرضه‌ی کاری شکننده و پر پژواک را داشتند، تا کنون دست به کارهای ساختارشکن‌تر و کارستان‌تری زده‌بودند؛ از جنس تلاطمات اجتماعیِ امنیتی؛ از آن‌ نوع که هر سه‌چهارسال یک بار در خیابان‌های پاریس و مارسی یا استادیوم‌های لندن و گلاسکو می‌نگریم.

– با گفت‌وگو و صرف وقت احترام‌آمیز و محبت‌انگیز و همراهی با دلخواسته‌ها و تفننات معمول و معقول فرزندان، دوستْ‌پسر دخترتان شوید و از همسرتان بخواهید دوستْ‌دختر پسرتان شود.

– با تیپ اسپرت با آن‌ها به سینما و تأتر و کنسرت و باشگاه ورزشی بروید.

– با زبان لیّن و نرم و با بازگویی سیره‌ی مداراجویانه‌ی امامان شیعه، آن دیگر چهره‌ی دین را- که مدارا و محبت و نُصح احترام‌آمیز است- بازگویید؛ هرچند معتقدم چهره‌ی دین جز این نیست؛ بالاخره به گوششان می‌رسد!

– اگر فرصت توسعه‌ی فرهنگی یافتید، خارج از چارچوب‌های ایدئولوژیک، مجال ورزش همگانی و آسان و ارزان را برای نوجوانان فراهم آورید و به جای تمرکز بر بارش یکسویه‌ی تبلیغات حزبی، با معتبر دانستن «تفاوت» در ناموس آفرینش، به وجهِ انتخاب‌گری و وجهه‌ی تنوع‌جویی نوجوان و جوان ایمان بیاورید.

– تبلیغات شبانه‌روزیِ بارشیِ ایدئولوژیک را مدتی به نفع اخلاق مدنی و ایجاد فضا برای تعاون‌های جمعی و کمپین‌های اجتماعی و میدان‌دادن به حضور هویت‌ساز و غرورآفرین نوجوانان کم کنید؛ در مدارس، خسته‌ی تکالیفِ بارشی و تلقینی دینیشان نکنید؛ به موی سر و ناخن و ابروی دختر و پسر دهکده‌ی جهانی بی‌در و پیکرِ امروز گیر ندهید؛ در عوض با او رفیق و همدل شوید و امکانات تخلیه‌ی انرژی‌اش را در ورزش و سفر و باشگاه و مسئولیت مدرسه‌ای فراهم‌کنید، و امنیت گردش و تفریح سالم و خوش‌خلقی و دوری از بیم حساب و کتاب خیابانی و «ارشادی» را به او هدیه نمایید؛ مطمئن باشید نوجوان این مرز و بوم در شاکله‌ی خلقتی و سنتی و تربیت مرز و بومی‌اش چند ده‌گام جلوتر و هوشمندتر از دیگر هم‌صنف‌هایش در جوامع دیگر است.

وقتی او را از نشاط آب‌بازی باز می‌دارید، قاعدتاً در بزنگاه‌هایی باید آتش برون‌ریخته از جانش را خاموش کنید.

حجاب زنان، سال 1363 با تصویب قانون مجازات اسلامی در ایران اجباری شد؛ اما فراتر از لزوم رعایت آن به‌عنوان قانون، آنچه در سال‌های گذشته با انتقاد بسیار مواجه بوده، نحوه مواجهه با موضوع و شیوه‌های اجرای این قانون است. به طور مشخص، در سال‌های گذشته پدیده‌ای به نام «گشت ارشاد» و نحوه برخورد آن با زنان و دختران موجب انتقادهای فراوانی شده است.

دختران متولد دهه‌های 50 و 60 یا همان زنان امروز، خاطرات زیادی از برخوردهای گشت‌های ارشاد آن زمان با پاترول‌های زردرنگ در خیابان‌ها دارند. برخوردهایی که آن روزها در نبود گوشی‌های همراه و دوربین‌های‌شان هیچ‌گاه ثبت‌وضبط نشد و در غیبت شبکه‌های اجتماعی، به عرصه افکار عمومی و رسانه‌ها نکشید؛ اما در خاطرات ماندگار شد. اما حالا این تقابل از سوی شهروند-خبرنگاران، مدام از کف جامعه به فضای آنلاین کشیده می‌شود و با اعتراض عمومی و حتی انتقاد مسئولان همراه می‌شود.‌

در چنین فضایی از بدبینی و سوء‌تفاهم، نوجوانانی پا به جامعه گذاشته‌اند که اتفاقا بسیاری از آنها در خانواده‌های سنتی بزرگ شده‌اند و مخالف حجاب نیستند؛ اما چندان میانه‌ای با برخی گفتمان‌های رسمی در این زمینه ندارند. این تفاوت دیدگاه در مسائلی از قبیل حجاب و حتی شیوه زندگی، هرچند میان همه نسل‌ها وجود داشته، حالا شدیدتر از همیشه خود را نشان می‌دهد.

‌ نسلی که آموزش و رشدش را در فضای برساخته قوانین و ارزش‌های رایج از سر گذرانده، اما متفاوت با آنچه قرار بود از آب درآمده! موضوع چالش‌برانگیز میان نوجوانان با قشر سنتی، تعاریف متفاوت از هنجارهای جامعه است.

شواهد می‌گویند نسلی تازه‌ پا به دنیای ما گذاشته که قواعد و سنت‌های بزرگسالان را برنمی‌تابد. نسلی تازه‌نفس که متناسب با تغییرات جهان و ارتباطات و تکنولوژی در دسترس، هنجارها و ایده‌های خودش را دارد و بسیاری از آنها، خوب یا بد، با آرمان‌ها و باور گذشتگان نمی‌خواند. این تفاوت و فاصله‌ای است که شاید نسل جدید دغدغه‌ای هم نسبت به آن ندارد.

شاهد این ادعا ماجرای گردهمایی نوجوانان و جوانان دهه‌نودی در شیراز است که فارغ از باورهای جامعه، در یک برنامه ورزشی شرکت کرده‌اند و انتظار چنین حجم عظیمی از توجه و واکنش‌ها را به نوع پوشش و رفتارشان نداشته‌اند.

اولین بار هم نیست که به خاطر تفاوت نگاه با نسل جدید دچار چالش شده‌ایم. سال 90 هم ماجرای آب‌بازی دختران و پسران جوان در پارک آب و آتش تهران چنین بحثی را باز کرد و بسیاری از لزوم توجه به تغییر نسل‌ها سخن گفتند. در همین سال‌های اخیر هم ما در مدارس با بچه‌هایی مواجه بودیم که دور از همه دنیا و تصورات ما، موسیقی لس‌آنجلسی مدنظرشان را همخوانی می‌کردند. اتفاقی که همیشه زیر پوست جامعه رخ داده و گاهی خودش را نشان می‌دهد تا ما شگفت‌زده شویم. موضوعاتی که هر بار برای مدتی داغ و نقل محافل است و خط‌ونشان‌کشیدن نهادها و مسئولان را به دنبال دارد و با گذشت زمان به فراموشی سپرده می‌شود. اما این فراموشی چیزی را تغییر نمی‌دهد.

نگاهی به پارک‌ها و مراکز خرید و متروها و همین ویدئوهایی که هر روز منتشر می‌شود، نشان می‌دهد بخش درخور توجهی از جامعه و به‌خصوص جوان‌ترها و نوجوان‌ها به روش متفاوت خود زندگی می‌کنند؛ بدون اینکه دنبال مقابله با حجاب و هنجارهای قشر سنتی جامعه باشند؛ موضوعی که این بار در گردهمایی نوجوانان در شیراز نمود پیدا کرده است. در چنین شرایطی اتخاذ سیاست‌های سخت‌گیرانه در حوزه سبک زندگی و از سوی دیگر فشار بر نوجوانان برای پذیرش هنجارهای رسمی و مطلوب، حاصلی جز افزایش شکاف و جدایی میان نسل‌ها نخواهد داشت، بلکه تدبیر دیگری باید اندیشید.