در حالیکه از افراد خواسته می‌شود تا از علائم شایع یا غیرمعمول واکسیناسیون آگاه باشند، بروز حساسیت به واکسن هرچند در موارد نادر می تواند به سرعت به عارضه جدی تبدیل شده و منجر به واکنش‌های شدید در فرد شود. بنابراین ضروریست که از قبل از چگونگی تشخیص علائم و زمان نیاز به دریافت کمک از فرد متخصص، آگاه باشیم.

در صورت بروز واکنش آلرژیک پس از تزریق اولین دُز واکسن چه اتفاقی می افتد؟

روزنامه “تایمزآو ایندیا” در گزارشی به ارائه چند پاسخ کارشناسی به برخی از پرسش‌ها در مورد احتمال بروز واکنش آلرژیک به واکسن کرونا پرداخته که به شرح زیر است:

واکنش آلرژیک چه مشخصه‌هایی دارد و بروز آن تا چه حد شایع است؟

واکنش آلرژیک به واکسن کووید-۱۹ یا هر واکسن دیگری زمانی اتفاق می افتد که بدن نسبت به یکی از ترکیبهای موجود در واکسن حساس است و در نتیجه واکنش ناخوشایندی ایجاد شده و منجر به آنافیلاکسی می شود.

در حالیکه تعیین این موضوع که چه افرادی ممکن است پس از واکسیناسیون دچار این عارضه شوند، آسان نیست، افرادی که سابقه آلرژی قبلی دارند در معرض خطر بیشتری هستند.

از آنجایی که بروز واکنش های آلرژیک در لحظه نیاز به مراقبت فوری دارد، بسیار مهم است که افراد (با سابقه حساسیت) پس از تزریق واکسن، حداقل تا نیم ساعت از نظر عوارض احتمالی و آلرژیک، تحت نظر باشند.

آیا واکنش آلرژیک با عارضه جانبی جدی فرق دارد؟

در حالیکه هر دو از عوارض جانبی و مهم پس از واکسیناسیون تلقی می‌شوند و نیاز به دریافت کمک پزشکی را ملزم می‌سازند اما واکنش های آلرژیک کمی متفاوت از عوارض جانبی شدید هستند.

هنگامیکه واکسن تزریق می شود، عارضه جانبی شدید، یک واکنش‌ جدی و اغلب تهدید کننده جان بیمار است و آنچه عارضه جانبی جدی را از حساسیت متمایز می کند، خود واکنش است به طوری که حساسیت، یک واکنشِ فوری از طرف سیستم ایمنی بدن است که در لحظه و با فاصله زمانی کم پس از تزریق بروز می کند اما عارضه جانبی ممکن است در مدت زمان بیشتری ظاهر شود.

برای مثال، لخته شدن خون به عنوان عارضه “جدی” تلقی می شود و ممکن است در بازه زمانی ۷ تا ۲۰ روز پس از واکسیناسیون بروز کند. به علاوه این دست از واکنش‌های آلرژیک و لحظه‌ای، معمولا خیلی شدید نیستند و با چند میانجیِ به‌موقع دارویی درمان می‌شوند.

در صورت بروز حساسیت، فرد واکسینه شده باید چه اقدامی انجام دهد؟

از آنجا که زمان و وقوع واکنش های آلرژیک به واکسیناسیون را نمی توان پیش بینی کرد، مهم است که همه افراد از علائم احتمالی آن مطلع باشند. با این حال، اگر دقایقی پس از واکسیناسیون واکنش ناخوشایند شدیدی ظاهر شد، لازم است فورا ارائه دهندگان خدمات درمانی را مطلع کنید.

واکنش آلرژیک فوری می تواند تا ۴ ساعت بعد از واکسیناسیون ایجاد شود. بنابراین، فرد باید هوشیار باشد. در موارد خفیف درمانگر با ارائه داروی ضدحساسیت مشکل را برطرف می کند اما در موارد شدید نیاز به مراقبت‌های بیمارستانی وجود دارد. به این ترتیب مطلع ساختن هرچه سریعتر درمانگر برای جلوگیری از پیشرفت علائم حساسیت ضروریست.

علائم آلرژیکی که باید نسبت به آنها هوشیار بود، کدام است؟

– واکنش های پوستی

– افت فشار خون

– تعریق

– احساس ضعف، نبض سریع، سرگیجه و غش کردن

– حالت تهوع و استفراغ

– گیجی و سردرد

– خس خس سینه، گرفتگی بینی، مشکل تنفس، سرفه

– ایست ناگهانی قلب (بسیار نادر)

عوامل خطرزا در بروز واکنش آلرژیک کدامند؟

برخی از افراد ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به عوارض جانبی و واکنشهای آلرژیک جدی ناشی از واکسن ها باشند، از جمله:

– افرادی که پیش از این واکنش آنافیلاکسی داشته اند

– سابقه آسم و آلرژی

– حساسیت به یکی از ترکیبهای موجود در واکسن ها

آیا به رغم بروز واکنش آلرژیک می توان دز دوم را تزریق کرد؟

ایجاد حساسیت ممکن است بسیاری را نسبت به تزریق دز دوم دچار تردید کرده یا بترساند به خصوص اگر بعد از اولین تزریق واکسن، واکنش آلرژیک شدید باشد. با این حال نیاز یا اجتناب از تزریق دز دوم ممکن است به برخی عوامل بستگی داشته باشد.

اگر با یک واکنش غیرجدی مواجه شدید، ممکن است به شما توصیه شود که با اقدامات احتیاطی بیشتر، مانند واکسیناسیون تحت نظارت متخصص یا مصرف داروهای خاص، اقدام به تزریق کنید. اما با بروز واکنش های جدی، بسته به سابقه و حساسیت فرد ممکن است گاهی از تزریق دز دوم خودداری شود.

در صورتی که فردِ دارای آلرژی مجبور شود واکسن برنامه ریزی شده را دریافت کند، ممکن است داروهای ضد حساسیت برای وی تجویز شود. با این اوصاف یک فرد با سابقه قبلی نباید قبل از تزریق واکسن، مصرف داروها را متوقف کند بلکه ضرورت دارد پزشک خود را در جریان همه اتفاقات قرار دهد.

دکتر قاسم جان‌بابایی، در حاشیه شانزدهمین اجلاس مجازی روسای دانشگاه‌های علوم پزشکی، درباره عوارض واکسن کرونا، گفت: در زمینه عوارض واکسن، خوشبختانه ما عارضه جدی و نگران‌کننده نداریم. سامانه‌ای در وزارت بهداشت داریم که به طور مرتب عوارض همه کسانی را که واکسن دریافت می‌کنند، در آن ثبت می‌شود. بر این اساس تاکنون عوارضی که داشتیم عوارض متعارف یک واکسن است مانند درد محل تزریق، تب خفیف، دردهای استخوانی و همان علائمی که ممکن است بعد از تزریق هر واکسن ویروسی اتفاق بیفتد.

وی افزود: مواردی که درباره فوتی ناشی از تزریق واکسن گزارش شده، هم در دانشگاه‌ها کمیته علمی داریم هم در وزارت بهداشت که تمام پرونده‌های این بیماران بررسی می‌شود و بعد از تحلیل و بررسی گزارش می‌شود. از آنجایی که واکسیناسیون از سنین بالای 85 سال و بعد بالای 80 سال و بعد هم افرادی بالای 75 سال شروع شده، بسیاری از این عزیزان ممکن است که بیماری‌های زمینه‌ای داشته باشند و علت فوت‌شان ناشی از آن بیماری زمینه‌ای باشد. به هر حال ما سالانه 400 هزار فوتی غیر کرونا در کشور از قبل هم داشتیم که مهمترین علت آن سن بالا بوده که افراد ممکن است دچار بیماری نارسایی کلیه، دیابت پیشرفته، فشار خون پیشرفته و… باشند. در پرونده‌هایی هم که بررسی شده، فوتی‌ها به دلیل بیماری زمینه‌ای بوده، نه واکسن. بنابراین مردم نگران واکسن نباشند و ان‌شاءالله طبق برنامه‌ریزی‌ها این واکسن را دریافت کنند.

جان‌بابایی ادامه داد: در شرایط اوج کرونا مجبور شدیم خدمات غیر اورژانس را مقداری کمرنگ کرده و ظرفیت تمام مراکز دولتی، تامین اجتماعی، خصوصی و خیریه و سازمان‌هایی مانند نیروهای مسلح و … با اولویت برای کرونا بوده است. حالبا توجه به روند رو به کاهش کرونا از همکارانمان خواهش کردیم که هرچه زودتر خدمات غیراورژانس را هم آغاز کنند. گرچه در تمام این مدت خدمات اورژانسی را انجام می‌دادیم. کمااینکه در فروردین امسال نسبت به فروردین سال 1399 میزان حوادث جاده‌ای‌مان شش برابر شده بود که خدمات‌دهی در این موارد انجام شد.

جان‌بابایی گفت: از دستاوردهای این دوره این بود که علی رغم اینکه بار بیماری بسیار بیشتر بود و تعداد مراجعه کنندگان ما در بیمارستان ها چه برای سرپایی چه بستری، تقریبا دو برابر پیک‌های قبلی بوده و سه برابر هم افراد جوانمان بیش از گذشته مبتلا شدند و همچنین در اکثر استان‌ها بیش از 80 درصد سوش‌ها از نوع انگلیسی بوده است، با این حال میزان مرگ و میر نسبت به بار بیماری کمتر شد و به نصف آمار گذشته رسیده بود. البته همین میزان فوتی هم مایه تاسف است و قابل جبران نیست، اما با تلاش کادر بهداشت و درمان این شرایط ایجاد شد.

وی در ادامه درباره موضوع توزیع انسولین نیز گفت: ما در سال گذشته یک تجربه خوب داشتیم و توزیع داروهای بیماران هموفیلی، تالاسمی، ام اس، بیماران پیوندی را به صورت یک برنامه الکترونیک به صورت حواله الکترونیک در تهران کامل اجرا کردیم که باعث شد بسیاری از خطاها و سوءاستفاده ها شناسایی و از آن‌ها جلوگیری شد و حتی ما کاهش مصرف را هم نسبت به سال گذشته داشتیم. به طوری که در برخی موارد مصرف برخی داروها حدود 20 درصد کمتر شده بود که دلیلش این بود که ممکن بود در این حوزه تخلفاتی انجام شود.

وی افزود:در مورد انسولین قلمی سازمان غذا و دارو در ماه‌های پایانی سال 1399 میزان توزیع آن را تقریبا دو برابر اوایل سال انجام داد و تقریبا یک میلیون و 800 هزار انسولین قلمی را به سه میلیون و 600 هزار انسولین رساند. منتها همچنان مواردی داریم که مورد اعتراض مردم است. بر این اساس به دانشگاه‌ها اعلام کردیم که تا پایان اردیبهشت ماه 1400 تمام اطلاعات  بیمارانی که دریافت‌کننده انسولین قلمی هستند، با کد ملی در سامانه بیماری‌های نادر که در دسترس مردم و مراکز بهداشتی و درمانی است، وارد کنند. بعد از احصاء این اطلاعات دقیقا مشخص می‌شود چه کسی، در چه منطقه‌ای و به چه میزان انسولین قلمی دریافت می‌کند.

جان بابایی گفت:بر این اساس سازمان غذا و دارو هم توزیع انسولین قلمی را بر اساس این اطلاعات انجام خواهد داد و دسترسی مردم قطعا بهتر شده و در نزدیکترین داروخانه به محل زندگی‌شان می‌توانند با مشخصاتی که از قبل با کد ملی در این سامانه ثبت کرده‌اند، انسولین مورد نیازشان را دریافت کنند. خواهش می کنم کسانی که این انسولین را دریافت می کنند به مراکز بهداشتی و درمانی منطقه خودشان مراجعه کنند و اطلاعات را وارد کنند. همچنین اگر می‌توانند به مراکز بیمارستانی که درمانگاه دیابت دارند، برای ثبت اطلاعات‌شان مراجعه کنند. ما حدود 550 مرکز دیابت بیمارستانی در کشور داریم که می توانند در آنجا اطلاعاتشان را وارد کرده و راستی آزمایی شده و با این کار می توانیم نگرانی مردم را در زمینه انسولین به حداقل برسانیم. در زمینه انسولین با تلاش های وزارت بهداشت و ارزهایی که تامین خواهد شد، نگرانی مردم برطرف می‌شود.