برنامه‌های موبایل چه خدماتی ارائه دهند و یا صرفا به عنوان یک منبع سرگرمی عمل کنند، به بخش جدایی ناپذیری از زندگی روزمره بسیاری از مردم تبدیل شده‌اند.

روزنامه ایران نوشت:یکی از مشکلاتی که در حال حاضر وجود دارد و باعث شده تا آرامش فضای جامعه برهم بریزد، کثرت رسانه‌های عمدتاً غیررسمی و غیرمرجع است که در داخل کشور عمدتاً از سوی مخالفان جمهوری اسلامی و در خارج از کشور توسط جریان‌های رسانه‌ای معاند نمایندگی می‌شود.

کیهان نوشت: حضور به اندازه، هدفمند و کنترل‌شده در فضای مجازی و استفاده کاربردی از تکنولوژی‌های روز تلفن همراه موضوعی پذیرفته شده و واضح است اما مشکل از آنجایی شروع می‌شود که این روزها بسیاری از افرادی که مشتری فضای مجازی هستند، بیش از حد نیاز یا ضرورت و بدون اینکه هدف مشخصی داشته باشند ساعت‌ها مشغول به این فضای بی‌کران می‌شوند.

باشگاه خبرنگاران جوان نوشت: هکرها به میلیون‌ها ایمیل، حساب‌های بانکی و حساب‌های شبکه های اجتماعی دسترسی پیدا می‌کنند، اما این تنها بخشی از تمام کارهایی است که یک مجرم سایبری می‌تواند انجام دهد.

بر اساس این طرح، هرگونه همکاری و تهیه محتوا برای پلتفرم‌های غیرمجاز، مجرمانه است و متهم به یکی از مجازات درجه ۵ تا ۷ مقرر در مواد (۱۹) و (۲۰) قانون مجازات اسلامی محکوم می‌شوند. غیرمجازبودن پلتفرم هر سه ماه یکبار توسط کارگروه تخصصی ماهواره متشکل از نمایندگان سازمان صداوسیما، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی، سازمان تبلیغات اسلامی و دادستانی کل کشور، اعلام می‌شود.

تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی مجازی و ماهواره‌ها در این طرح در حالی جرم تلقی شده است که بسیاری از صاحبان کسب و کارهای مجازی از طریق تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی، کسب درآمد می‌کنند.

با این حال به نظر می‌رسد طراح و امضا کنندگان این طرح چندان به چیزی که ارائه داده‌اند، اشراف و آگاهی ندارند چراکه جلیل رشیدی کوچی هم مطرح کرد: «بنده با طراح این طرح صحبت کردم و خودشان هم اذعان داشتند که بیشتر بر کلیات طرح توجه کرده بودند و وقتی من توضیح دادم ادبیاتی که در این طرح به کار برده شده است، اگر روزی در مجلس تصویب شود، منجر به بسته شدن فضای یوتیوبی و جرم تلقی می‌شود، خودشان هم گفتند که این موضوع را مدنظر قرار نداده بودند و هر وقت به کمیسیون ارجاع داده شد، ما آن را حذف می‌کنیم.»

او همچنین تاکید کرد: «یکی از نمایندگان یک طرحی را پیشنهاد کردند و وقتی با ایشان صحبت کردم، اذعان داشتند که در این مسئله دقت نظر خاصی نکرده‌اند و قطعا طرح‌شان را پس می‌گیرند یا اصلاح می‌کنند. تصور می‌کنم که خودشان به این نتیجه رسیده‌اند که باید از این طرح انصراف دهند.»

برای کسب جزئیات بیشتر از این طرح با دو تن از نمایندگان امضاکننده، یعنی بهروز محبی نجم آبادی و حسین جلالی تماس گرفتیم، اما اظهارات این دو نماینده هم گواهی بر این مدعاست که چندان اطلاعی درباره آنچه امضا کرده‌اند، ندارند؛ چراکه محبی درباره جزئیات این طرح، به «انتخاب» گفت: «تسلطی بر این موضوع ندارم، باید مطالعه کنم. کلیات را امضا کرده‌ایم، ولی جزئیاتش را باید بررسی کنیم.» او حتی در مورد جرم تلقی شدن تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی هم اظهار کرد که اطلاعی ندارد.

جلالی هم همچون محبی هم عنوان کرد که از جزئیات طرحی که امضا کرده است چندان اطلاعی ندارد و کسب اطلاعات بیشتر را به بیژن نوباوه وطن، عضو هیئت رئیسه کمیسیون فرهنگی مجلس، واگذار کرد.

دیده بان ایران نوشت: محمد صادق کوشکی گفت: در کشور دست کم ۴۰ میلیون نفر از اینستاگرام استفاده می کنند و بخش عمده‌ای از کاربران جوان و نوجوان هستند این طبیعی است که دشمن بر ذهن کاربران اثر می‌گذارد و خود را تطهیر و تبرئه می‌کند و انگشت اتهام را سمت نهادهای انقلابی و ارکان نظام  نشانه می‌رود.

آقای دادستان کل در این باره گفته‌اند: «در اهواز حادثه وحشتناکی توسط همسر یک زن در یکی از میادین اهواز به راه افتاد که بنیان اصلی آن به فضای مجازی برمی‌گردد، موضوع از این قرار است که در فضای اینستاگرام فردی از کشور سوریه خانم را فریب می‌دهد و بعد از مدتی به کشور ترکیه رفته و در آنجا عکس‌ها و فیلم‌هایی را می‌گرفتند و از طریق اینستاگرام به همسر خود ارسال می‌کردند، بعد از مدتی زن به کشور باز می‌گردد و علت بریده شدن سر زن اهوازی توسط همسر خویش، همین فضای مجازی است که باعث تحریک شدن همسر زن بود.»

مساله این است که این رفتارها از جمله فرار دختران و زنان از خانه مربوط به سال‌های اخیر نیست، پیش از انقلاب هم وجود داشت، بسیاری از زنان اماکن خاص فراری‌های از خانه به ویژه از شهرستان‌ها بودند. آن زمان تقصیر کی بود؟

با این منطق باید تقصیر خودرو و قطار و هواپیما گذاشت که امکان نقل و انتقال سریع و دور را به آنان می‌داد!

واقعیت این است که هر پیشرفتی در فناوری برای همه اعم از افراد عادی یا مجرم، امکانات جدیدی را فراهم می‌کند. نمونه آن اسلحه است. بسیاری از جرایم با اسلحه انجام می‌شود، پس چرا اصل وجودی آن را نفی نمی‌کنند؟

شاید بگوییم داشتن اسلحه را می‌توان ممنوع کرد، پس آیا فضای مجازی را هم باید ممنوع کرد؟ این استدلال نادرست است، زیرا داشتن چاقو را چرا ممنوع نمی‌کنیم؟ برای اینکه با منع داشتن چاقو، زندگی مختل می‌شود. حتی اتفاقا بسیاری معتقدند که اسلحه را هم باید آزاد کرد، زیرا در جامعه‌ای که ممنوعیت اسلحه فقط شامل افراد و شهروندان عادی می‌شود و افراد شرور و مجرم به هر نحوی که بتوانند اسلحه را تهیه می‌کنند، مردم را در برابر مجرمین خلع سلاح کرده‌ایم. در این میان مجرمین سلاح دارند، ولی مردم عادی از داشتن آن محروم شده‌اند. البته در یک جامعه‌ای که پلیس قدرتمند است، ماجرا فرق می‌کند. بگذریم.

در برابر پیشرفت‌های فناوری نباید موضع انفعالی و دفاعی گرفت و خواهان محدودیت شد، چون منافع آن بسیار زیاد و وجودش ضرورت پیشرفت است و هزینه‌های آن از جمله استفاده افراد شرور و مجرمین را باید از طریق سازوکارهای درونی آن و نیز آموزش و فرهنگ‌سازی کنترل کرد.

بدون تردید اگر آن خانم مقتوله تماس اینترنتی نداشت به آن رابطه کشیده نمی‌شد، ولی به احتمال فراوان مثل نسل‌های پیش از خودش از طریق دیگر به ایجاد رابطه‌ای عاطفی اقدام می‌کرد. مشکل اینجاست که اگر دختر ۱۲ ساله را شوهر دهید و زندگی زناشویی برای او از زمانی آغاز شود که باید سرگرم آموزش و تفریح و بازی باشد، در این صورت او را وارد سیاهچاله‌ای خطرناک کرده‌اید و همزمان به دست او نیز یک وسیله خطرناک مثل تلفن هوشمند داده‌اید.

در اینجا، مسوولیت اصلی به عهده اینترنت نیست، اینترنت هم مثل خودرو فقط سرعت حمل و نقل را زیاد می‌کند و اگر کسی خواست فرار کند، از این طریق عمل خواهد کرد، ولی از هر یک میلیون مسافر شاید یک نفر قصد فرار داشته باشد. بنابراین مشکل اصلی، رویکردی است که نسبت به پدیده‌ها و فناوری‌های نو وجود دارد.

رویکرد شکست‌خورده‌ای که از زمان ورود هر فناوری به ایران با مخالفت محافظه‌کاران مواجه می‌شد، حتی آن را حرام می‌دانستند، ولی تاکنون سابقه نداشته که بتوان جلوی پیشرفت حتی یکی از فناوری‌ها را گرفت. چون پیشرفت آن متناسب با نیاز بشر است.

چیزی که نیاز بشر است نمی‌توان راهش را سد کرد. هر گونه مقاومت در برابر آن فقط روح و جسم را فرسوده می‌کند، سپس در برابرش کوتاه می‌آیند و منفعل می‌شوند. بهترین راه، استقبال از فناوری است، طبعا می‌توان مردم را برای کاهش عوارض سوءاستفاده از آن همراه کرد و بدون کاربرد روش‌های گرفتن و بستن و جمع کردن و مجازات نمودن، استفاده صحیح از آن را ترویج کرد و جلوی تبعات منفی آن را گرفت یا کم کرد. به‌طور قطع باید گفت که دشمنی با اینترنت و فضای مجازی حتی از دشمنی با روزنامه و رادیو و تلویزیون هم بی‌ثمرتر است.

اقدام‌شان غیرمجاز و غیرقانونی بود. بنابراین پلیس دست به‌کار شد. بعضی از این متهمان روایت جالبی از اقداماتشان در فضای مجازی داشتند.

شوخی با کیک خامه‌ای

فوق‌لیسانس مهندسی شبکه دارد. کارش نصب سیستم‌های کامپیوتری است، اما راه دیگری هم برای پولدار شدن انتخاب کرد. راهی عجیب‌وغریب که فقط برای دیده شدن در فضای مجازی انجام می‌شد. سهیل تصمیم گرفت با کیک خامه‌ای شوخی عجیب و حتی ترسناکی با مردم خیابان‌ها کند: «کیک خامه‌ای گرفتم. با دوربین به سراغ مردم در مترو ‌رفتم. یکی از دوستانم هم معمولا همراهم بود و فیلم‌ها را ضبط می‌کرد. یک ظرف کیک پر از خامه داشتم. وقتی مردم از پله برقی پایین می‌آمدند، خامه را به صورت‌شان می‌زدم و فرار می‌کردم.»

از لحاظ روان‌شناسی صورت مردم را بررسی می‌کردند و معمولا به سراغ آنهایی که ظاهری آرام داشتند می‌رفتند تا کمتر درگیری ایجاد شود: «صبر می‌کردیم. پله که کمی خلوت می‌شد، صورت مردم را می‌دیدیم. مرد و زن فرقی نداشت. فقط از لحاظ روان‌شناسی به سراغ ظاهرهای آرام‌وموجه می‌رفتیم. بعد کیک خامه‌ای را به صورت‌شان می‌زدیم. آنها نیز فریاد می‌زدند و عکس‌العمل‌های جالبی داشتند. وقتی به دنبال‌مان می‌افتادند، سعی می‌کردیم از آنها رضایت بگیریم.»

نیم میلیون فالوور با دوربین مخفی آزاردهنده

با شگردهای مختلف رضایت قربانیان خود را جلب می‌کردند. گاهی با پول، گاهی هم با صحبت: «معمولا به سراغ آنها می‌رفتیم، گاهی تا ۵۰۰ هزار تومان پول به آنها می‌دادیم تا رضایت دهند. حتی لباس‌شان را هم برای شست‌وشو می‌گرفتیم تا به خشکشویی ببریم. گاهی هم وقتی می‌گفتیم دوربین مخفی بوده، حرفی نمی‌زدند و با کمی صحبت و دلداری آرام می‌شدند. ما فقط برای جذب فالوور این کار را انجام می‌دادیم. در کل هم چهار مورد این کار را انجام دادیم. فیلم آنها را هم در پیج‌مان منتشر می‌کردیم. چون می‌خواستیم فالوورهایمان بیشتر شود. از طرفی هم می‌خواستم مردم شاد شوند و بخندند. نمی‌خواستم کسی را آزار دهم. اصلا نمی‌دانستم که این‌کارم کسی را ناراحت می‌کند. از دوربین مخفی‌های خارجی دیدم و تقلید کردم. از همین طریق هم نیم میلیون فالوور جذب کردم.»

ترساندن مردم با صدای عجیب‌وغریب

پشت گوش مردم صدای عجیب‌وغریب درمی‌آورد. آنها را می‌ترساند. سوژه‌های مهرداد هم در خیابان‌ها انتخاب می‌شد. پشت سر مردم راه می‌رفت، در یک لحظه به آنها نزدیک می‌شد و صدای ترسناک از خودش درمی‌آورد: «مردم می‌ترسیدند. ولی بعد از دیدن من عصبی نمی‌شدند. چون خودم ظاهری خنده‌دار داشتم و مردم با دیدنم به خنده می‌افتادند. من کچلم و مردم با دیدن سر بی‌موی من می‌خندیدند. شاید هم فکر می‌کردند که دیوانه‌ام، برای همین چیزی نمی‌گفتند. البته بودند کسانی که عصبی می‌شدند و دنبالم راه می‌افتادند. ولی معمولا این اتفاق نمی‌افتاد. با این‌حال هرکس عصبی می‌شد، سعی می‌کردم رضایت‌شان را جلب کنم.»

مهرداد ۲۰ سال دارد و تکنیسین برق است. او دیپلم برق صنعتی دارد. با این‌حال او هم تصمیم گرفته بود برای جذب فالوور فیلم‌های عجیب‌وغریب بگیرد. او با خونسردی از کارهای خطرناکش می‌گوید: «مردم بیشتر جا می‌خوردند. ولی می‌دانم که کار اشتباهی کرده‌ام و آنها را ترسانده‌ام. تا الان ۶۰ فیلم مشابه گرفتم. نیم میلیون هم فالوور دارم. فکر می‌کردم با این کار می‌توانم به پول زیادی برسم. هرچه فالوورم بیشتر باشد می‌توانم تبلیغات بگیرم. قصدم فقط شوخی بود. نمی‌دانستم که جرم مرتکب شده‌ام و دستگیر می‌شوم.»

خان در این برنامه جدید به نام Bulli Bai (توهینی برای زنان مسلمان) حضور نداشت، اما چند فعال حقوق زنان، چند روزنامه‌نگار، یک بازیگر، چند سیاست‌مدار زن و ملاله یوسف‌زی برنده جایزه نوبل در این برنامه به عنوان خدمتکار برای فروش عرضه شده بودند. آن‌طور که الجزیره گزارش داده است سازنده این اپلیکیشن هندی دستگیر شد اما اپلیکیشن بولی بای، به عنوان امکانی آنلاین برای «حراج» زنان مسلمان هند، مطرح شده بود. در میان خشم بسیار، این برنامه نیز حذف شد با یک تفاوت که این بار چهار مظنون دستگیر شدند.

حراج‌های جعلی به طور گسترده در رسانه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته می‌شود. این اتفاق از آخرین نمونه‌هایی است که با استفاده از فناوری – اغلب با سهولت، سرعت و هزینه کم – برای تحقیر و سوءاستفاده از زنان رخ داده است. درحالی که زنان به طور روزمره به صورت آنلاین، مورد سوءاستفاده، نقض حریم خصوصی یا استثمار جنسی قرار می‌گیرند، این روند برای زنان مسلمان در هند نیز، به صورت یک خطر روزمره مطرح است، درواقع از رسانه‌های اجتماعی برای ابراز نفرت و تبعیض علیه جامعه اقلیت مسلمان استفاده می‌شود.

یکی از این زنان می‌گوید: «وقتی عکسم را در برنامه دیدم، انگار دنیا بر سرم خراب شد. من از اینکه کسی می‌تواند این کار را با من انجام دهد ناراحت و عصبانی بودم و وقتی فهمیدم این شخص بدون نام، می‌تواند به راحتی این کار را انجام دهد، عصبانی‌تر هم شدم».

هانا خان خلبان 30ساله یک شرکت تجاری است. او به بنیاد تامسون رویترز می‌گوید: «وقتی این بار هم این اتفاق برای زنان مسلمانی مانند من تکرار شد، احساس ترس و ناامیدی فراوانی کردم. من نمی‌دانم چگونه آن را متوقف کنم».

عصمت آرا، روزنامه‌نگاری که در این برنامه عکسش قرار داشته، آن را «چیزی فراتر از آزار و اذیت آنلاین» نامید و در شکایتی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد، این نکته را تأکید کرد: «خشونت، تهدید و احساس ترس و شرم در ذهن من و به طور کلی زنان جامعه مسلمانان قرار دارد». ارفع خانم شروانی نیز در توییتر خود نوشت: «حراج ممکن است جعلی باشد اما آزار و شکنجه واقعی است».

به گزارش آسوشیتدپرس پلیس بمبئی در حال بررسی است که آیا برنامه (بولی بای) «بخشی از یک توطئه بزرگ‌تر» است یا خیر؟ یکی از سخنگویان «گت‌هاب» که میزبان هر دو برنامه بود، گفت: «سیاست‌های طولانی‌مدتی علیه محتوا و رفتارهای مبتنی بر اذیت و آزار، تبعیض و خشونت وجود دارد. ما یک حساب کاربری را پس از بررسی گزارش‌های مربوط به چنین فعالیت‌هایی که همه خط‌مشی‌های ما را نقض می‌کنند، معلق کردیم».

پیشرفت‌های فناوری، خطرات را برای زنان در سراسر جهان افزایش داده است، خواه ترولینگ یا فاش‌شدن اطلاعات شخصی‌ زنان باشد، یا انتشار عکس‌هایی از دوربین‌های نظارتی، ردیابی موقعیت مکانی، یا فیلم‌های مستهجن که برگرفته از تصاویر آرشیوی باشد. برخی برنامه‌های جدید در دیپ‌فیک‌ها، به کاربران اجازه می‌دهد لباس‌های زنان را بردارند یا تصاویر چهره‌شان را در ویدئوهای دیگر جایگزین کنند.

آدام دوج، مدیر اجرائی اندتب (یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در آمریکا که با سوءاستفاده از فناوری مقابله می‌کند،) گفت: سوءاستفاده دیجیتال از زنان فراگیر است زیرا «همه یک دستگاه دارند و در فضای دیجیتال حضور دارند». او گفت: «اعمال خشونت آسان‌تر شده است، زیرا می‌توانید در هر کجای دنیا با کسی با این رفتارها روبه‌رو شوید، می‌توانید هر چیزی را در عرض چند ثانیه به دنیا نشان دهید. این خشونت ماندگار است زیرا آن عکس یا ویدئو برای همیشه به صورت آنلاین وجود دارد».

هرچند آن‌طور که رسانه‌های هند گزارش داده‌اند، چند روز پیش یک مرد و یک زن به این اتهام دستگیر شدند و در دادگاهی به جرمشان رسیدگی خواهد شد.

رئیس کمیته اشتغال و روابط کار کمیسیون اجتماعی مجلس، تاکید کرد: ما هر چقدر بتوانیم گردش فروش کالاهای داخلی را در استارت آپ ها و پلتفرم های خرید آنلاین گسترش دهیم در حقیقت به تولید کشور کمک کرده و نوعی اشتغالزایی در این بخش نیز صورت می گیرد.