ارزش لیر ترکیه در روز چهارشنبه بیش از ۲ درصد سقوط کرد چراکه نگرانی ها از افزایش تورم و کاهش ذخایر رسمی این کشور بالا گرفته است. لیر تا ۱۷.۱۵ دلار تضعیف شد، نزدیک به پایین ترین رکورد ۱۸.۴ که در ۲۰ دسامبر در جریان بحران ارزی ناشی از مجموعه ای از کاهش غیرمتعارف نرخ های بهره به ثبت رسید.

یک بانکدار ارشد به رویترز گفت که مقامات دولتی به دنبال پایداری نرخ ارز هستند و افزود که تقاضای ارز خارجی شرکت ها به دلیل پرداخت های وارداتی افزایش داشته است.

ذخایر خالص خارجی بانک مرکزی ترکیه در پایان ماه می ۱۲.۲ میلیارد دلار بود، اما این رقم با احتساب سوآپ صورت گرفته به شدت منفی است.

لیر ترکیه در سال جاری تقریباً یک چهارم ارزش خود را از دست داده است و حال تورم سرسام آور و بی میلی بانک مرکزی این کشور برای افزایش نرخ بهره ترس از بحران ارزی دیگری را افزایش داده است.

ترکیه که با رونق، رکود و همچنین نوسانات شدید ارز خود غریبه نیست، مدت‌ها است که در میان بازارهای نوظهور پرریسک‌تر جای گرفته است. بازاری که دارای کسری حساب جاری بزرگ است و برای تقویت سیاست‌های غیرمتعارف حامی رشد متکی به تامین مالی خارجی است.

در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ با وجود افسارگسیختگی نرخ تورم بانک مرکزی ترکیه نرخ بهره را بین سپتامبر و دسامبر ۲۰۲۱ به میزان ۵۰۰ واحد کاهش می دهد، حتی در شرایطی که تورم تا پایان سال به دلیل مشکلات زنجیره تامین و افزایش تقاضا در نتیجه پاندمی کرونا به ۳۶ درصد رسیده است.

لیر در ماه نوامبر نزدیک به ۳۰ درصد سقوط کرد و سیاستگذاران را بر آن داشت تا اقداماتی را برای متقاعد کردن پس‌اندازکنندگان، بانک‌ها و شرکت‌ها برای حفظ لیر به جای ارز خارجی انجام دهند و تمام این اقدامات در حالی در دستور کار قرار گرفت که بانک مرکزی برای ثابت نگه داشتن لیر شروع به مداخله کرد.

پس از چند هفته آرامش نسبی در اوایل سال ۲۰۲۲، با حمله روسیه به اوکراین در ۲۴ فوریه که بر تورم جهانی افزوده بود، بحران لیر بازگشت. تورم ترکیه به بالای ۷۰ درصد می رسد و انتظار می رود که سرعت بیشتری بگیرد. با مخالفت آنکارا با عضویت سوئد و فنلاند در ناتو و حمله مرزی به سوریه که بر فشارهای ژئوپولیتیک دامن زده است.

حال با وجود ذخایر خالص ارز خارجی عمیقا منفی، نرخ بهره ۱۴ درصد و تعهد اردوغان برای پایین نگه داشتن نرخ ها، تحلیلگران نگران هستند که کشور ممکن است با بحران ارزی دیگری مواجه شود.

لیر ترکیه در حالی سال ۲۰۲۱ را به پایان برد که در بازارهای جهانی و در برابر دلار آمریکا ۴۴ درصد از ارزش خود را از دست داده بود و در بازار تهران نیز هر لیر ترکیه در یک سال گذشته بیش از هزار تومان کاهش قیمت را تجربه کرد.

در یک ماه اخیر قیمت لیر در بازار تهران ۳۵۰ تومان افزایش یافت اما در یک هفته اخیر ارزش این ارز ۱۰ تومان کاهش داشته است.

هر لیر ترکیه در حال حاضر در بازار تهران ۲ هزار و ۵۰ تومان قیمت خورده است.

گفتنی است که قیمت لیر پس از افشای برنامه های اردوغان به شدت افزایش یافت و از پایین ترین سطح ۱۸.۳۶ در برابر دلار آمریکا به حدود ۱۱ رسید؛ با این حال، از آن زمان تا کنون نرخ برابری آن بازهم کاهش یافته است.

با در نظر گرفتن تورمی که در ماه دسامبر روی نرخ رسمی ۳۶ درصد قرار داشت، کاهش نرخ ها، نرخ بهره واقعی کشور را به منفی ۲۲ درصد رساند. این امر سرمایه گذاران را از پس انداز لیر منصرف کرده و فشار زیادی را بر این ارز وارد کرده است که سال گذشته حدود ۴۴ درصد از ارزش خود را در برابر دلار از دست داد.

به گزارش یاهو فایننس، نوسانات تاریخی ۹۰ روزه لیر معیاری برای نشان‌ دادن نوسان قیمت این ارز در برابر دلار آمریکا محسوب می‌شود که به ۶۵ درصد رسیده است. این افزایش پنج برابری در دو ماه رخ داده در حالی که طی این مدت نوسانات تاریخی بیت‌کوین  ۶۱ درصد کاهش یافته است.

افزایش نوسانات تاریخی حاکی از آن است که قیمت‌ها بیش از حد معمول تغییر کرده‌اند؛ دارایی‌هایی با نوسانات بالا سرمایه‌گذاری‌های پرریسک تلقی می‌شوند به این معنی که لیر، یک ارز مستقل، اکنون از بیت‌کوین ریسک‌پذیرتر است و اغلب به دلیل غیرقابل اعتماد بودن به‌عنوان وسیله مبادله و ذخیره ارزش به دلیل تلاطم قیمت‌های بالا مورد انتقاد قرار می‌گیرد.

لیر در ۶ هفته منتهی به اواسط دسامبر از حدود ۹ به ازای هر دلار به ۱۸.۵ سقوط کرد و سپس به ۱۰ رسید.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه از استراتژی کاهش نرخ بهره در زمان افزایش تورم پیروی کرده که با اصول اخلاقی اقتصادی در تضاد و جایگزینی برای بانک مرکزی درباره مخالفت با کاهش نرخ بهره است.

بر اساس اظهارات، نرخ‌های بهره پایین در میان تورم بالا منجر به فروش ارز توسط مردم می‌شود.

در نوامبر، زمانی که ترکیه هزینه‌های استقراض را برای سومین ماه متوالی کاهش داد، لیر با وجود افزایش تورم تضعیف شد.

کشورها معمولا در هنگام مبارزه با تورم بالا از افزایش قیمت و موارد دیگر برای بیرون کشیدن نقدینگی از بازار استفاده می‌کنند. افزایش قیمت، بازدهی پول داخلی را افزایش می‌دهد و منجر به افزایش نرخ ارز می‌شود و قیمت تمام‌شده کالاهای وارداتی با تقویت ارز کاهش می‌یابد.

بیت‌کوین که سیاست پولی برنامه‌ریزی شده یا ثابت دارد، برای اقتصادهای مشکل‌دار تضاد ایجاد می‌کند. از طریق کد برنامه‌ریزی شده که پاداش استخراج را کاهش می‌دهد، سرعت گسترش عرضه ارز دیجیتال هر چهار سال یکبار ۵۰ درصد کاهش می‌یابد.

نوسانات تاریخی ۹۰ روزه لیر اکنون به‌طور قابل‌توجهی بالاتر از ارزهای اصلی مانند یورو، پوند و ین است. با این حال، نسبت به ارزهای رمزپایه نوسانات کمتری دارد.

تورم در این کشور ۸۴ میلیونی به بالاترین میزان در ۱۹ سال گذشته یعنی ۳۶.۱ درصد در دسامبر رسید که بالاترین میزان در تمام دوره ریاست جمهوری اردوغان بود و اقتصاددانان هشدار می دهند که به لطف سیاست غیرمتعارف اردوغان در کاهش و امتناع از افزایش نرخ بهره قیمت ها در این کشور همچنان بالا خواهد رفت.

لیر صبح روز چهارشنبه در ساعت ۱۱ صبح در استانبول با قیمت ۱۳.۳۶ در برابر دلار معامله می‌شد، در حالی که سال جدید پس از از دست دادن حدود ۴۵ درصد از ارزش خود در برابر دلار آمریکا از ابتدای سال ۲۰۲۱، که بدترین سال بود، با شروع دشواری روبرو بود.

اردوغان ماه گذشته طرح نجات جدیدی را برای تقویت ارز بدون افزایش نرخ ها فاش کرد که اساسا مستلزم محافظت از سپرده گذاران محلی در برابر نوسانات بازار از طریق پرداخت مابه التفاوت در صورتی که کاهش لیر در برابر ارزهای سخت از نرخ های بهره بانک ها پیشی بگیرد، می باشد. منتقدان می گویند که این طرح ناپایدار است، ذخایر ارزی ترکیه را که در حال حاضر پایین است کاهش می دهد و اساساً یک افزایش بزرگ نرخ بهره پنهان است.

کریستوفر پین، اقتصاددان ارشد در گفت و گو با سی ان بی سی گفت: ” نتیجه سقوط ارز تورم است و واقعاً هیچ راهی برای فرار از آن وجود ندارد.”

بر اساس گزارش موسسه آمار ترکیه، قیمت مواد غذایی و نوشیدنی در ترکیه ۴۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است و قیمت مصرف کننده تنها در ماه دسامبر ۱۳.۵۸ درصد افزایش یافته است. برخی از اقتصاددانان پیش‌بینی می‌کنند که اگر سیاست پولی ترکیه که به شدت فاقد استقلال و تحت کنترل اردوغان است به همین شیوه اجرا شود تا پایان سه ماهه اول سال ۲۰۲۲ تورم این کشور به بالای ۵۰ درصد خواهد رسید؛ گلدمن ساکس پیش بینی می کند که این رقم در سال آینده به بالای ۴۰ درصد برسد.

در همین حال، اردوغان گفت که از افزایش چشمگیر تورم “متأسف” است.

اما رئیس‌جمهور همچنان نگرانی‌ها را کنار گذاشته و روز سه‌شنبه از آنکارا گفت که افزایش «بیش از حد» قیمت‌ها «خار» و «سنگ‌ریزه» در مسیر ترکیه است و دولت او از شر «حباب» تورم خلاص خواهد شد. اردوغان افزود که مصمم است ترکیه را در بین ۱۰ اقتصاد برتر جهان قرار دهد. ارز این کشور در سال ۲۰۲۱ بدترین وضعیت را در بین تمام ارزهای بازارهای نوظهور داشت.

هر لیر ترکیه از ۲ هزار و ۱۷۰ تومان در روز گذشته امروز به ۲ هزار و ۱۲۰ تومان رسیده است و ۵۰ تومان ارزان شده است؛ در یک هفته گذشته این ارز ۲۳۰ تومان از ارزش خود را از دست داده است و در یک ماه گذشته نیز قیمت لیر ۱۲۰ تومان کاهش داشته است.

گفتنی است که در یک سال گذشته ارزش هر لیر ترکیه در بازار تهران هزار و ۴۱۰ تومان کاهش داشته است.

نمودار زیر روند قیمت لیر از ابتدای امروز را نمایان می کند: