مجتبی یزدانی در چهارمین جلسه ششمین دوره شورای اسلامی شهر تهران در تشریح اقدامات معاونت خدمات شهری شهرداری تهران به احداث بوستان‌ها و فضای سبز در پایتخت اشاره کرد و گفت: در طول سال‌های اخیر ۹۱ بوستان به بهره‌برداری رسیده و پایتخت اکنون بیش از ۲۳۰۰ بوستان دارد در حالی که قبل از انقلاب در تهران تنها ۷۵ بوستان وجود داشت و احداث و بهره‌برداری از ۲۶ بوستان دیگر تا پایان سال در دستور کار است.ضمن اینکه از ۳۵۳ محله تهران تا سال ۹۶ تنها ۱۷ محله فاقد بوستان بوده که با اقدامات انجام شده اکنون تنها ۸ محله در تهران فاقد بوستان است.

وی در ادامه با اشاره به طرح بزرگ احداث کمربند سبز پیرامون شهر تهران به مساحت ۵۰ هزار هکتار گفت: تا کنون بیش از ۴۳ هزار و ۸۰۰ هکتار از این پروژه به اتمام رسیده و در سال جاری نیز توسعه ۱۲ هزار و ۵۰۰ هکتار جنگل‌کاری کمربند سبز پیرامون تهران در دست اقدام است.

یزدانی در تشریح وضعیت سرانه فضای سبز در تهران نیز گفت: در مطالعات طرح جامع شهر تهران سرانه استاندارد فضای سبز  شهری برای هر نفر در پایتخت معادل ۱۰ مترمربع مشخص شده اما قانون هوای پاک که در سال ۹۶ به تصویب هیأت دولت رسیده سرانه فضای سبز شهری برای هر نفر در شهرهای بالای ۵۰ هزار نفر جمعیت را معادل ۱۵ مترمربع تعیین کرده که بررسی‌ها نشان می‌دهد در مناطقی همچون ۱۰، ۱۷، ۷، ۸، ۱۱ و ۱۲ به دلیل بافت فشرده و متراکم مسکونی توسعه سرانه فضای سبز با مشکل مواجه است و در حال حاضر از میان مناطق ۲۲‌گانه تهران منطقه ۱۰ کمترین میزان سرانه فضای سبز برای هر شهروند و منطقه ۲۲ بیشترین سرانه فضای سبز برای هر شهروند را دارد.

وی تاکید کرد:‌ در حال حاضر اطلس قنات‌های تهران برای ۴۰۰۰ میله قنات موجود تهیه شده و هم اکنون ۷ میلیون مترمکعب از پساب تصفیه شده فاضلاب جهت آبیاری فضای سبز استفاده می‌شود و مدیریت مصرف بهینه چاه‌های‌ آب هم با هوشمندسازی انجام گرفته است.

معاون خدمات شهری شهرداری تهران درباره باغات و اراضی مشجر تهران نیز گفت:‌ در شهر تهران ۶۱۸۳ ملک مشجر شناسایی شده که شناسنامه ۳۴۲۸ ملک مشجر شامل شناسنامه شهرسازی و اکولوژیکی است.

وی درباره شرایط آتش‌نشانی پایتخت تاکید کرد: تا کنون ۱۵ ایستگاه از ابتدای سال ۹۶ ساخته شده و به بهره‌برداری رسیده که از این تعداد ۱۱ ایستگاه جدیدالاحداث بوده و تعداد ایستگاه‌ها از ۱۲۲ به ۱۳۳ رسیده است.

وی در ادامه به میادین میوه و تره‌بار اشاره کرد و گفت: طی سال‌های اخیر ۵۳ میدان و بازار میوه‌ و تره‌بار نیز احداث شده است و ۱۱ میدان نیز تخریب و نوسازی شد.

یزدانی در مورد مکان‌یابی، تملک، طراحی احداث آرامستان‌های جدید گفت:‌ طرح مکان‌یابی آرامستان‌های آتی کلانشهر تهران در سال ۹۹ توسط مشاور تکمیل و تحویل شد و بر اساس طرح مذکور در گزارش اولیه نسبت به شناسایی ۱۱ نقطه اقدام شد که بعد از ارزیابی‌های به عمل آمده در نهایت ۶ زمین به عنوان انتخاب نهایی در نظر گرفته شد و لایحه آن برای سیر مراحل در شورای شهر ارسال شده است.

در حال حاضر در دنیا ۲۰۶ میلیون و ۹۵۸ هزار و ۵۰۲ نفر به کرونا مبتلا شده‌اند که از این تعداد ۱۸۵ میلیون و ۵۷۷ هزار و ۴۱۵ نفر بهبود یافته و متاسفانه چهار میلیون و ۳۵۸ هزار ۲۷۴ نفر با این بیماری از بین رفته اند. در کشورمان نیز مجموع بیماران کووید۱۹ در کشور به ۴ میلیون و ۳۸۹ هزار و ۸۵ نفر رسیده است و تاکنون سه میلیون ۷۰۰ هزار و ۸۲۸ نفر از بیماران، بهبود یافته و یا از بیمارستانها ترخیص شده اند. این درحالی است که متاسفانه مجموع جان باختگان این بیماری به ۹۷ هزار و ۲۰۸ نفر در کشور رسید.

۳۵۹ شهرستان؛ قرمز

در عین حال باید توجه کرد که علاوه بر شهرهای قرمز قبلی، شهرستان‌های اهر و بستان آباد در آذربایجان شرقی، اشنویه، چالدران در آذربایجان غربی، نائین در اصفهان، بدره، چرداول در ایلام، باخرز، مه ولات در خراسان رضوی، جاجرم، راز و جرگلان در خراسان شمالی، رامهرمز، شوشتر، هندیجان در خوزستان، سرخه در سمنان، زابل، قصرقند در سیستان و بلوچستان، ارسنجان در فارس، کمیجان در مرکزی، ارزوئیه، راور، رودبار جنوب، ریگان، فاریاب، قلعه گنج در کرمان، لنده، چرام در کهگیلویه و بویر احمد نیز در وضعیت قرمز کرونایی قرار گرفته‌اند.

بر این اساس در حال حاضر در کشورمان ۳۵۹ شهرستان در وضعیت قرمز، ۵۹ شهرستان در وضعیت نارنجی و ۳۰ شهرستان در وضعیت زرد قرار دارند.

افزایش بیش از ۴۱ درصدی فوت کرونایی در کشور در هفته اخیر نسبت به هفته ماقبل

باید توجه کرد که از تاریخ ۱۵ تا ۲۱ مرداد ماه ۱۴۰۰، تعداد موارد سرپایی مثبت شناسایی شده در کشور ۲۳۰۸۰۰ نفر بوده است. همچنین تعداد موارد بستری جدید ۳۱۷۰۸ مورد و تعداد موارد فوتی جدید ۳۵۸۵ نفر بوده است.

بر اساس این آمارها، شاهد افزایش ۱۲.۵ درصدی در موارد سرپایی مثبت، افزایش ۱۸ درصدی در موارد بستری مثبت و  افزایش ۴۱.۴ درصدی در تعداد فوت شدگان بیماری در کشور در هفته اخیر نسبت به هفته ماقبل بوده‌ایم.

وضعیت کرونا در ۲۱ استان کشور

تهران

در تهران نیز در هفته اخیر تعداد موارد سرپایی مثبت شناسایی شده، ۱۳۱۵۱ مورد بوده است. همچنین تعداد موارد بستری جدید ۴۰۱۲ مورد و تعداد فوتی‌های جدید ۴۳۲ مورد بوده است.

بر این اساس در تهران در هفته اخیر نسبت به هفته ماقبل افزایش ۱۴.۸ درصدی در موارد سرپایی مثبت، افزایش ۳۰ درصدی در موارد بستری مثبت و  افزایش ۲۶.۳ درصدی در تعداد فوت شدگان بیماری را شاهد بوده‌ایم.

در عین حال در هفته اخیر همه موارد بستری و هم موارد فوت استان تهران افزایش بارز داشته است. بروز موارد بستری و میزان مرگ و میر از متوسط کشوری کمتر است.

البرز

روند بستری و فوت استان در هفته اخیر افزایش بارز داشته است. بروز موارد بستری اندکی کمتر از متوسط کشور اما میزان مرگ و میر از متوسط کشور بیشتر است.

ایلام

در استان ایلام تداوم روند افزایش بارز موارد بستری مشاهده می‌شود و همچنین افزایش بارز موارد فوت استان مشاهده می‌شود. میزان بروز موارد بستری با فاصله زیاد از متوسط کشور بالاتر و میزان مرگ و میر هنوز کمی از متوسط کشور پایین‌تر است.

مازندران

در هفته اخیر افزایش روند بستری و افزایش بارز موارد فوت ملاحظه می‌شود. میزان بروز موارد بستری و میزان مرگ و میر استان با فاصله زیاد از متوسط کشور بالاتر است.

گلستان

روند بستری افزایش و فوت استان نیز در هفته اخیر افزایش بارز داشته است. میزان بروز بستری استان با فاصله زیاد از متوسط کشور بالاتر و مورتالیتی از متوسط کشور پیشی گرفته است.

سمنان

روند بستری در هفته اخیر افزایش بارز داشته، اما فوت کاهش یافته است. میزان بروز موارد بستری از متوسط کشور بیشتر، اما میزان فوت از حد متوسط کشور کمتر شده است.

گیلان

روند بستری استان در هفته اخیر افزایش و افزایش فوت بارز بوده است. بروز موارد بستری و همچنین میزان مرگ و میر از متوسط کشور کمتر است.

بوشهر

موارد بستری افزایش بارز و موارد فوت نیز افزایش بارز را نشان می‌دهد. میزان بروز موارد بستری و میزان مرگ و میر از متوسط کشور بیشتر است.

خراسان شمالی

در هفته اخیر هم روند بستری و هم فوت افزایش بارز داشته است. میزان بروز استان از متوسط کشور پیشی گرفته و میزان مرگ و میر استان با صعود از متوسط کشور فراتر رفته است.

چهارمحال بختیاری

روند بستری در این استان افزایش بارز، اما فوت کاهش یافته است. میزان بروز موارد بستری از متوسط کشور بیشتر و میزان فوت از متوسط کشور کمتر شده است.

کرمان

در هفته اخیر هم موارد بستری و هم فوت افزایش بارز داشته است. بروز موارد بستری و مرگ و میر همچنان بیش از متوسط کشور است.

قم

در هفته اخیر کاهش موارد بستری و افزایش بارز موارد فوت استان مشاهده می‌شود. بروز موارد بستری و میزان مرگ و میر از متوسط کشور بیشتر است.

هرمزگان

موارد بستری استان کاهش داشته، اما موارد فوت افزایش یافته است. میزان بروز موارد بستری و میزان مرگ و میر همچنان بیش از متوسط کشوری است.

اردبیل

در هفته اخیر روند بستری افزایش و فوت افزایش بارز داشته است. میزان بروز استان از حد متوسط کشور پیشی گرفته و میزان مرگ و میر به متوسط کشور نزدیک شده است.

لرستان

موارد بستری افزایش بارز و موارد فوت استان نیز افزایش یافته‌اند. بروز موارد بستری اندکی از متوسط کشور فراتر رفته ولی میزان مرگ و میر استان از متوسط کشوری کمتر است.

خراسان جنوبی

در هفته اخیر موارد بستری افزایش بارز یافته اما فوت ثابت مانده است. بروز موارد بستری از متوسط کشور پیشی گرفته ولی میزان مرگ و میر از متوسط کشور کمتر است.

یزد

در هفته اخیر روند موارد بستری کاهش اما فوت افزایش یافته است. میزان موارد بستری استان به حد متوسط کشور تنزل یافته، اما میزان مرگ و میر استان به حد متوسط کشور صعود کرده است.

خراسان رضوی

روند بستری افزایش یافته و روند فوت در هفته اخیر افزایش بارز را نشان می‌دهد. بروز موارد بستری استان از متوسط کشوری کمتر ولی میزان مرگ و میر با صعود بیشتر از متوسط کشوری فاصله بیشتری گرفته است.

خوزستان

موارد بستری استان در این هفته افزایش بارز یافته و موارد فوت نیز افزایش بارز را نشان می‌دهد. بروز موارد بستری و مرگ و میر استان هنوز اندکی کمتر از متوسط کشوری را نشان می‌دهد.

فارس

در این هفته افزایش بارز موارد بستری و فوت مشاهده می‌شود. میزان بروز موارد بستری از حد متوسط کشوری کمتر ولی میزان مورتالیتی از حد متوسط کشوری بیشتر است.

سیستان و بلوچستان

در هفته اخیر روند افزایش بستری و کاهش فوت مشاهده می‌شود. بروز موارد بستری از متوسط کشور کمتر و مورتالیتی با کاهش بیشتر در این هفته، از متوسط کشور کمتر شده است.

کرونا هر روز در کشورمان کرور کرور جان می‌گیرد و آدم‌های زیادی را مظلومانه و غریبانه زیر خاک سرد مدفون می‌کند. این روزها مردمی هم که عزیزان شان روی تخت بیمارستان یا در خانه نفس شان تنگ است؛ هزاران گرفتاری دارند؛ گرفتاری تخت بیمارستانی، اکسیژن، دارو و …

حدود یکی دو ماه پیش بود که وقتی تصاویر جولان کرونایی موسوم به هندی یا همان دلتا را در هندوستان می‌دیدیم، وحشت می‌کردیم، بیمارانی که نه تخت داشتند، نه دارو و اکسیژن و … فیلم‌ها و تصاویر بحران کرونا در هند دست به دست می‌چرخید، ابتلا و مرگ‌های میلیونی رعشه به جان‌مان می‌انداخت و شاید بسیاری از کسانی که حالا جان‌شان جزو آمار شده و در لیست مرگ جای گرفته‌اند، با دیدن این تصاویر خدا را شکر می‌کردند که در ایران وضع کرونا اینطورها هم نیست.

ورطه پیک پنجم

از همان زمان بود که کارشناسان بهداشت و درمان بارها و بارها اظهارنظر کردند، هشدار دادند، کادر درمان تمنا کردند، اما گویا گوش شنوایی برای هیچکس وجود نداشت. عادی‌انگاری، سهل‌انگاری، مدیریت ناقص و عدم نظارت قاطع؛ همه و همه بیانگر عملکردهای نامناسبی هستند که در این واژه‌ها حبس شده‌اند. همین بود که هنوز پیک چهارم را با مرگ‌های حدود ۱۰۰ نفر در روز رد نکرده بودیم که گرفتار پیک پنجم شدیم، آن هم با بی رحمی به نام دلتا.

پیکی که از استان‌های جنوبی و جنوب شرق کشور شروع شد، سیستان و بلوچستان، کرمان، بوشهر و… را درنوردید و روند بیماری در این استان‌ها را به سرعت صعودی کرد و بعد هم شهر به شهر پیش رفت تا حکمرانی‌اش را در کل کشور تثبیت کند، به ویروس غالب در کشور بدل شود و قربانی بگیرد.

قانون کرونا

دلتا که وارد شد، همه هشدار می‌دادند که قدرت سرایتش ۳۰۰ درصد بیش از ویروس ووهان است، رحم ندارد و قانون خودش را به سرعت حکمفرما می‌کند، قانون بدون چون و چرای ویروس که اگر در برابرش پروتکل را رعایت نکنی، درست مدیریت و کنترل نکنی و به موقع و قاطعانه تصمیم نگیری، چشمت را بر روی تجمعات ببندی و… با تمام توانش مردم را یکی یکی به زمین می اندازد. با این حال اما باز هم گوش کسی بدهکار این هشدارها نبود. به طوری که تعطیلاتی که از ۲۹ تیر تا سوم مرداد ماه به پیشنهاد قرارگاه عملیاتی و کمیته امنیتی، اجتماعی و انتظامی ستاد ملی کرونا و موافقت رئیس‌جمهور وقت، اعمال شد، تنها یک تعطیلی اسمی بود که طی آن فقط ادارات تعطیل شدند؛ هیچ نظارتی هم وجود نداشت و در نتیجه بساط مسافرت‌ها به راه، کافه‌ها و رستوران‌ها باز و مراسم عروسی و عزا نیز با جمعیت بالا برگزار شد؛ تعطیلاتی که نه‌تنها منجر به کنترل دلتا از ابتدای ورودش به کشور نشد، بلکه خود به عنوان بازوی کمکی ویروس، منجر به شیوع و گردش بیشتر ویروس شد و روند صعودی سریع مبتلایان و البته مرگ‌ها را رقم زد. حالا هر روز که آمار کرونا منتشر می‌شود، دردی تا مغز استخوان‌مان نفوذ می‌کند، چراکه می‌شد از این مرگ‌ها جلوگیری کرد اگر اندکی مدیریت و نظارت قاطع‌تر وجود داشت.

وضعیت قرمز و کرونایی که همچنان “نفس” می گیرد

حالا کرونا در کشوری که به گفته وزیر بهداشت قرار بود الگوی مدیریت کرونا برای کشورهای دیگر باشد، چند روزی است که قربانیانش را از مرز ۵۰۰ نفر هم بیشتر کرده است و هر روز زنان و مردان زیادی را پیر و جوان به کام مرگ می‌فرستد و رحم و مروتی هم ندارد. با یک گلودرد یا تب یا سرفه؛ مانند یک سرماخوردگی ساده شروع می‌شود و آرام آرام رمق جان‌ها را بیرون می‌کشد و در آخر، آن ضربه مهلک را بر جانها وارد و نفس‌ها را تنگ کرده و به شماره می اندازد.

حالا در کشورمان مرگ‌های کرونایی از ۵۰۰ نفر در روز عبور کرده و هر روز رکوردی غیرقابل باور و دردناک را می‌شکند. همچنین در حال حاضر ۳۳۶ شهر کشور در وضعیت قرمز، ۸۴ شهر در وضعیت نارنجی و ۲۸ شهر در وضعیت زرد قرار دارند.

همچنین به گفته ایرج حریرچی – معاون کل وزارت بهداشت،  “رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی به زیر ۳۸ درصد سقوط کرده است ‌و ۶۲ درصد دستورالعمل‌ها هم رعایت نمی‌شود. همچنین در ۴ استان رعایت پروتکل‌ها به زیر ۲۵ درصد رسیده است و در ۲۳ استان پوشش ماسک در اماکن عمومی کمتر از ۵۰ درصد است.” بر این اساس می توان گفت که در یک کلام اجرای شیوه نامه ها وپروتکلهای ضد کرونا در کشور با مشکل روبروست؛ به طوری که از طرح جامع مدیریت هوشمند کرونا، نظارتها و جرایم بازدارنده ای که پیش از این و در سال گذشته به تصویب رسید و به اجرا گذاشته شد، خبری نیست؛ طرحی که مکررا هم اعلام شد نیازمند اصلاح است و با گذشت زمان هم از یادها رفت و تکلیف آن هم هنوز مشخص نیست.

روزگار سیاه بیمارستان‌ها و بیمارانی که روی زمین بستری می شوند!

حالا  ظرفیت‌های بیمارستانی اشباع و تخت‌های ICU هم پُر است. فیلم‌ها و تصاویر شبکه‌های اجتماعی از استان‌های مختلف نشان می‌دهد که در برخی استان‌ها شرایط برخی بیمارستان‌ها سیاه شده و مجبورند بیماران را روی زمین بخوابانند. تصاویری از برخی بیمارستان‌ها و از سوی کادر درمان و همراهان بیماران منتشر شده که بیماران روی پتو و روی زمین خوابیده‌اند، بی هیچ تجهیزاتی اعم از اکسیژن و… تنها،  با یک سرم در دست و با حالی نزار.

صف‌های طویل مرگ

این اما تمام ماجرا نیست. در بیرون از بیمارستان‌ها هم  مردم کلافه‌اند، چند روزی است که صف‌های عریض و طویل جلو داروخانه‌های دولتی و دانشگاهی نشان از این کلافگی دارد. مردمی که عزیزان‌شان در بیمارستان بستری شده یا در خانه حال خوبی ندارند، پشت در داروخانه‌های دولتی و دانشگاهی ساعت‌ها می‌ایستند، به امید یافتن داروی مورد نیاز بیمارشان. فاویپیراویر، رمدسیویر و حتی سرم تزریقی.

مردمی که قرار بود جز رنج بیماری رنج دیگری نداشته باشند، حالا برای تامین این داروها در خوش بینانه‌ترین حالت باید ساعت‌ها در صف بایستند تا شاید دارو گیرشان آید و بتوانند درمان عزیزان‌شان را پیش برند. صف‌هایی که خودشان می‌توانند یکی از عوامل انتقال و شیوع کرونا بوده و بیماری و مرگ به ارمغان آورند.

از بیمارستان مانده و از داروخانه رانده

آخرین امید “ناصرخسرو”!

اگر کسی بتواند دارویش را از داروخانه گیر بیاورد، شانس آورده، اما افسوس که برخی از هموطنانمان که تعدادشان کم هم نیست، از بیمارستان مانده و از داروخانه رانده می‌شوند و مجبورند دست به دامن سودجویان بازار آزاد و ناصرخسرو شوند تا یک ویال رمدسیویر را با قیمت‌های مختلف و بی حساب و کتاب که گاهی تا شش تا هفت میلیون هم می‌رسد، خریداری کنند. هرچند که سوداگران عرصه دارو که همواره منتظر روزنه‌ای برای دست بردن در جیب مردم آن هم در زمان بیماری‌شان هستند، کار را آسان کرده و گویا این روزها خودشان در جلو داروخانه‌ها به پیشواز مردم می‌آیند تا افرادی را که دارو گیرشان‌ نیامده و سرگردان و نگرانند، با ویالی داروی میلیونی که البته نه اصالتش مشخص است و نه خالص بودنش، خوشحال کنند.

این روزها همه ما روایت دشواری تامین داروهای کرونا را از دور و نزدیک شنیده‌ایم. ما نیز به عنوان خبرنگاران حوزه سلامت  بارها و بارها تلفن‌مان زنگ خورده و صدای مضطربی در آن سوی خط درخواست کمک دارد تا برایش دارو پیدا کنیم. یکی خواهرش گرفتار است، دیگری عروسش و دیگری برادرش. با درگیری بالای ریه و در انتظار دارو. یکی رمدسیویر شش میلیونی از ناصرخسرو خریده و دیگری داروخانه به داروخانه گز کرده است تا بتواند بعد از ساعت‌ها گشتن و در صف ایستادن، دارو بخرد. این درحالیست که پیش از این وزیر بهداشت، انتقاداتی به تشکیل صف برای ارزاقی مانند مرغ داشت و تشکیل چنین صف هایی را عاملی برای انتشار کرونا خوانده و گفته بود که”ما اجازه ندادیم صف مرغ و تخم‌ مرغ برای دارو تکرار شود.”

درد این روزهای کرونایی، درد بیماران یکی دوتا نیست؛ یا در بیمارستان‌ها و روی زمین بستری شدند یا اکسیژن کم دارند یا دارو ندارند و … البته وقتی مدیریت و نظارت قاطعانه و درست نباشد، هیچ کشوری توان مهار بیماری را فقط در بیمارستان‌های خود ندارد.

پاسخ سازمان غذا و دارو به کمبودهای “رمدسیویر” و “سرم”

حالا هم سازمان غذا و دارو، افزایش چهار برابری مصرف رمدسیویر و اعتراض تولیدکنندگان سرم تزریقی به مجلس برای عدم واردات را توجیهی برای برخی از این کمبودها اعلام کرده است. به طوری که محمدرضا شانه‌ساز- رییس سازمان غذا و دارو اعلام کرده است که مصرف رمدسیویر در خردادماه ۶۰۰ هزار عدد بوده و اکنون در اواسط مرداد ماه به دو میلیون و ۲۵۰ هزار عدد می‌رسد و این موضوع نشان می‌دهد که گایدلاین‌ها را برای تجویز دارو درست رعایت نمی‌کنیم.

دستور رییس جمهور برای تامین فوری اقلام دارویی

البته روز گذشته، رییس‌جمهور ابراهیم رییسی در جلسه اضطراری ستاد کرونا، با توجه به تشدید وضعیت بیماری کرونا در کشور و افزایش شیوع و ابتلا در روزهای گذشته، دستورات فوری را صادر کرد.

تامین فوری اقلام درمانی بالاخص سرم و اکسیژن، بازنگری در پروتکل‌های بهداشتی و تعیین ضمانت اجرا برای آن، تمهید واردات واکسن به میزان مورد نیاز به منظور قطع زنجیره انتقال تا قبل از آغاز فصل سرما، تامین ارز لازم برای واردات واکسن بدون محدودیت از جمله دستورات مهم رئیس جمهور در این جلسه بود.

چرایی دشواری تامین اقلام دارویی کرونا با وجود گذشت بیش از ۵۰۰ روز کرونایی

دکتر محمدرضا دری- دبیر انجمن داروسازان تهران، با اشاره ه وضعیت کمبود داروها و اقلام کرونایی، گفت: در مقطع کنونی که در پیک پنجم کرونا ایجاد شده و متاسفانه هر روز تعداد زیادی از هموطنان‌مان با آمار قابل توجهی که از بعد آلودگی وجود دارد، فوت می‌کنند، توقع این را داشتیم که بعد از بیش از ۵۰۰ روزی که از آغاز اپیدمی کرونا در کشور می‌گذرد، مقداری مدیریت تهیه و توزیع دارو، به صورت صحیح‌تری باشد و این مدیریت صحیح بتواند کاری کند که اصلا چنین بحران‌هایی را نداشته باشیم.

وی افزود: ۵۰۰ روز تجربه و چهار پیک کرونایی داشتیم و این باید آموزش لازم را به مدیران ما می‌داد که نگوییم مثلا سرم به اندازه کافی وجود ندارد و بهانه‌های واهی را به مردم بگوییم که اصلا درست نیست. اگر قرار بود سرم‌سازی ما دچار بحرانی شود، باید زودتر آن را تقویت می‌کردیم. باید انبارهایی را تعبیه می‌کردیم که به وفور در آن‌ها سرم داشته و بتوانیم آن‌ها را برای مواقع بحرانی استفاده کنیم. برای تولید دارو هم همینطور است. شاید برخی داروها با توجه به اینکه بحران پاندمی و جهانی است،  شاید بحران در تهیه مواد اولیه باشد که البته باید در این زمینه هم از قبل به فکر می‌بودیم و اجازه نمی‌دادیم کار به جایی برسد که در کشوری که زیرساخت‌های تولیدش اینقدر قوی است،  نتوانیم از لایه‌ها و تمامی ظرفیت صنعت‌مان برای تولید استفاده کنیم. قطعا صنعت ما پاسخگوی نیازهای ما آن هم نیازهای به شکل اورژانس را داشته، اما مدیران نظارتی سازمان غذا و دارو به فکر تهیه و ذخیره‌سازی مناسب برای مصرف دراین ایام نبودند.

عدم وجود ساختار آینده نگر در سازمان غذا و دارو

دری تاکید کرد: بنابراین چالش‌مان بیش از اینکه ناشی از کمبود باشد، ناشی از ساختار است که ساختار آینده‌نگر به این موضوع در سازمان غذا و دارو وجود نداشته است. اگر می‌خواستیم می‌توانستیم داروهای کرونا را به صورت ویژه‌تر می‌دیدیم و دستورات لازم برای تولید و ذخیره‌سازی این داروها صادر می‌کردیم.

بحران توزیع نامتقارن اقلام کرونا

چرا از “تی تک” استفاده نمی کنید؟

وی گفت: حال بحث کمبود یک موضوع است، بخش دیگر بحرانی است که ناشی از توزیع نامتقارن این دارو به وجود آوردند. امروز می‌بینیم که داروخانه‌های دولتی ما متاسفانه به عنوان تنها مرجع توزیع دیده شده‌اند. این موضوع باعث شده که ازدحام جمعیت زیادی از این مردم صبور و رنج‌دیده جلوی این داروخانه‌ها، نه‌تنها منجر به اشاعه بیشتر کرونا و بیماری می‌شود، بلکه منجر به اتلاف وقت نیز می‌شود. این درحالیست که ما زیرساخت لازم برای نظارت صحیح و توزیع این دارو را قبلا ایجاد کردیم.

انحصار داروهای کرونایی در ۳۰۰ داروخانه دولتی و ازدحام مردم

دری ادامه داد: تعجب می‌کنم که چرا خود سازمان غذا و دارو از سامانه “تی‌تک” به عنوان یک اهرم نظارتی استفاده نمی‌کند.تی‌تکی که خودش ایجاد کرده و پیگیرانه این روزها بازرسی می‌کند که داروخانه‌ها حتما از این سامانه استفاده کنند، اما از تی‌تک به عنوان یک بازوی کمکی برای ارائه خدمت سریع‌تر و شفاف‌تر استفاده نمی‌کند و  داروهای کرونا را منحصرا در داروخانه‌های دولتی توزیع می‌کند. حال آنکه ما فقط در استان تهران ۳۰۰۰ داروخانه و در کل کشور ۱۳ هزار داروخانه‌ای داریم که می‌توانند به صورت ویژه‌ای این توزیع را انجام دهند تا مردم دچار بحران اتلاف وقت ناشی از تجمع در جلوی داروخانه‌های دولتی که شاید شمارش آن از ۳۰۰ تا در سراسر کشور بیشتر نیست، نشوند. ما با این اقدام داریم مردم بیمار و ۶۰ تا ۷۰ میلیون فردی را که به هر صورت در این روزها نیازهای ویژه‌ای دارند، به ۲۰۰ تا ۳۰۰ مرکز در سراسر کشور رهسپار می‌کنیم که کار درستی نیست و منجر به بحران اتلاف وقت، تشنج، صف‌های کاذب و… برای مردم می‌شود. حال  مردم از یک طرف بحران داشتن بیمار کرونایی دارند و از یک سو هم با بحران اتلاف وقت و تهیه دارو مواجهند و این باعث می‌شود که مردم این روزها از خدمتی که می‌توانست به صورت شفاف‌تر و بهتر به آنها داده شود، ناراضی باشند.

تیر آخر تامین دارو؛ بازار آزاد

سوداگری برای داروهای کرونا در مقابل داروخانه های دولتی

دری تاکید کرد: متاسفانه با این اقدامات مدیران دارند به صورت غیر مستقیم الگویی را ایجاد می‌کنند که منجر به این می‌شود که کسی که امروز نیاز به یک دارو و سرم دارد، مساله وقت برایش بسیار مهم است و ترجیح می‌دهد برای نجات بیمارش به بازار آزاد رفته و دارو و سرم را تهیه کند. حال امروز می‌بینیم که دیگر فقط ناصرخسرو برای مراجعه  این مردم وجود ندارد، بلکه افراد فرصت‌طلب جلوی داروخانه‌هایی مانند ۲۹ فروردین، ۱۳ آبان و… مشغول سوءاستفاده خودشان از مردم هستند و سیستم‌های نظارتی ما هم هیچ نظارتی بر این الگوها ندارند.

وی گفت: باعث تاسف است که از سامانه‌هایی مانند تی‌تک هم استفاده نمی‌شود. چند ماه قبل تی‌تک به عنوان الگوی مناسب و اجباری از سوی سازمان غذا و دارو برای استفاده داروخانه‌ها مطرح شد و به عنوان یک تکلیف قانونی شد. حالا تی تک بهترین وسیله برای نظارت بر توزیع دارو و تحویل آن به مصرف کننده است. اگر در هر داروخانه بخش خصوصی ۱۰۰ عدد سرم بگذارند و از داروخانه بخواهند که به ازای ثبت کد ملی و نسخه فرد و فرد تجویزکننده، یک سرم به بیمار بدهند، الگوی نظارتی وجود دارد، چرا این اتفاق نمی‌افتد. اگر بیماران در ۱۰۰۰ داروخانه تقسیم شوند، بهتر است یا در ۱۰ داروخانه؟. عقل سلیم می‌گوید که شما بیمارت را به ویژه در مواقع بحرانی که این حجم از بیمار وجود دارد، در ۱۰۰۰ داروخانه تقسیم کن.

صفِ دارو؛ این حق مردم نیست

دری گفت: تی‌تک سامانه‌ای غیرقابل نشت است و کاملا روند دارو در آن مشخص است. بنابراین نگرانی از نشت دارو با وجود این سامانه وجود ندارد. البته در حال حاضر هم نشت دارو وجود دارد و عده‌ای که بخواهند سوءاستفاده کنند از مراکز دولتی هم می‌توانند این اقدام را انجام دهند. چرا اکنون جلوی در ۱۳ آبان افرادی هستند که هر دارویی که بخواهید آن را با قیمت‌های گزاف به شما می‌فروشند؛ اعم از سرم، فاویپیراویر، رمدسیویر و … کسی که بخواهد سوءاستفاده کند، از آن مراکز هم سوءاستفاده می‌کند. اما دولت و مسئولان امر باید به بخش خصوصی اعتماد کنند تا در این روزهای بحران به دادشان برسد. اینکه فقط نگاه خاص به بخش دولتی داشته باشند، منجر به این می‌شود که جلوی داروخانه‌های دولتی انبوهی از جمعیت صف بکشند تا دارو بگیرند. چرا باید اینطور باشد؟. چرا باید اینطور باشد که ۵۰ تا ۵۵ درصد از عرضه دارویی کشور دست ۳۰۰ داروخانه و مرکز دولتی و دانشگاهی باشد و بقیه داروی کشور از نظر ارزش ریالی حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد است، دست ۱۳ هزار داروخانه باشد. این اقدام باعث همین صف‌هایی می‌شود که می‌بینیم.این حق مردم نیست که بحران بیمار خودشان را دارند و باز هم باید در این گرما در صف بایستند تا یک سرم یا دارو بگیرند.

وی گفت: بنابراین متاسفانه کمبود یک پدیده است و مزید بر آن توزیع نامناسب هم وجود دارد. در سایر داروها و اقلام غیر از کرونا هم کمبودهایی وجود دارد که این کمبودها تقصیر تولیدکننده‌ها نیست، بلکه بسیاری از آن‌ها نیاز به مواد اولیه‌ای دارند که به واسطه تحریم‌های ظالمانه به دست تولیدکنندگان ما نمی‌رسد یا برخی شرکت‌ ها به دلیل مشکلات بانکی و انتقال پول مواد اولیه به ایران نمی‌دهند؛ بر همین اساس برخی داروهایمان دچار بحران‌های مقطعی می‌شوند.

چه کسی پاسخگوی این بحران هاست؟

با این شرایط باید افسوس خورد که در شرایطی که مردم نگران بیماران‌شان هستند که در بیمارستان یا خانه حال خوبی ندارند و چشم به راه دارویی هستند که اندکی شرایط جسمانی‌شان را بهبود بخشد، باید بحران‌هایی داشته باشند مانند تهیه دارو، پیدا کردن تخت، پیدا کردن کپسول اکسیژن و وای بر آنان که پول تامین این موارد را ندارند. بحران‌هایی که با کمی مدیریت قاطعانه و آینده‌نگری می‌شد از آنها جلوگیری کرد تا واقعا بیماران کرونایی و خانواده‌هایشان رنجی جز رنج بیماری نداشته باشند.

حال باید پرسید که چه کسی مسئول جان‌هایی است که این روزها از بین می‌روند و راهی قبرستان می‌شوند؟، چه کسی مسئول نگرانی و اضطراب بیماران و خانواده‌هایی است که منتظر تهیه دارو و درمان و اکسیژن‌شان هستند یا نیاز به تخت بستری دارند؟.

در این شرایط کارشناسان حوزه سلامت لاک داون موقت و واقعی و همچنین نظارت قاطعانه بر تعطیلی را راهکار برون رفت از این شرایط بحرانی می دانند تا فشار و بار بیمارستان ها اندکی کاهش یابد؛ همچنین  رییس جمهوری- ابراهیم رییسی اخیرا اعلام کرد که هر چه سریع تر طرحی با عنوان طرح جامع تحول مدیریت کرونا ترتیب داده شود و سریعا در مقابل بیماری اقدام شود. حال باید خواست و البته امیدوار بود که بدون فوت وقت و هرچه سریع‌تر در مقابل بیماری، مدیریتی دقیق، صحیح، قاطع و به دور از شعار ایجاد شود تا بتوان از جان مردم در برابر این ویروس وحشی محافظت کرد؛ چرا که بی‌تردید حق مردم این نیست که روی تخت بیمارستان‌ها و با دغدغه دارو و درمان و اکسیژن و یا در صف دارو و بیمارستان جان ببازند.

قرنطینه‌های اجرا شده در طول پاندمی کرونا، تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها، آموزش‌های غیرحضوری و مجازی در منزل و نداشتن تعامل اجتماعی، بهداشت روان نوجوانان و جوانان به خصوص پسران را که قبل از دوران کووید زمان بیشتری را در خارج از خانه سپری می کرده‌اند، تحت تاثیر قرار داده است. نوجوانی به خودی خود دوران سختی است و همه‌گیری بیماری کرونا آن را سخت‌تر هم کرده است. با لغو رویدادهای اجتماعی، بسیاری از نوجوانان و جوانان نه تنها برخی از مهمترین لحظات زندگی خود را از دست داده‌اند، بلکه از فعالیت‌های روزمره‌ای مثل گپ و گفت با دوستان و شرکت در کلاس‌های درس هم دور افتاده‌اند. بسته شدن مدارس و دانشگاه‌ها، شیوه‌های امتحان و خبرهای هشدارآمیز نیز باعث احساس اضطراب آنان شده است، از دست دادن ارتباط با دوستان و همکلاسی‌ها، رفت‌ و آمدهایی که باعث کاهش فشار روانی می‌شود از دانش‌آموزان گرفته شده است. آموزش‌های آنلاین ممکن است اقناع کننده نباشد و از طرف دیگر آسیب‌های فضای مجازی هم به دلیل رواج آموزش‌های الکترونیکی بیشتر شده است.

آسیبهای اجتماعی و اقتصادی کرونا برای مردان

از طرفی از دست دادن شغل و پایین آمدن سطح درآمد مردان بویژه مردان جوان در این مدت سبب بحران‌های اقتصادی و مشکلات روانی و افسردگی آنان شده است. افراد بالای ۳۰ سال  افراد بدون کار، افراد با محدودیت مالی ناشی از کار و نداشتن ایمنی شغلی دچار استرس شده‌اند. علاوه بر مشکلات روانی و استرس‌های ناشی از کرونا باید موارد ابتلا و مرگ و میر ناشی از کووید۱۹ را در مردان مورد توجه قرار داد. گرچه همه افراد جامعه از کوچک تا بزرگ و زن و مرد در معرض خطر کرونا ویروس و عواقب آن هستند، اما سن و جنس به عنوان دو فاکتور مهم در ابتلا یا شدت علائم تاثیر گذارند.

ابتلا و سن افرادی که علائم شدیدتری پیدا می‌کنند یا ابتلا به کرونا در آنها منجر به مرگ می‌شود، در سال‌های پایانی میانسالی و دوره سالمندی بیشتر است؛ به طوری که از هر ۵ مرگ در بین مردان یک مرگ در سنین کمتر از ۶۵ سال رخ می‌دهد. همچنین تاکنون موارد آلودگی و شدت ابتلا و مرگ و میر در مردان بیشتر از زنان بوده و این افراد نیازمند مراقبت و توجه بیشتر هستند.نمونه‌ای از آمارهای جهانی و تفاوت دو جنس در ابتلا و مرگ و میر کووید ۱۹ در نمودار زیر مشهود است:

_ بر اساس تصویر بالا در مقابل هر ۱۰ زن که تست کووید۱۹ انجام داده‌اند ۸ مرد تست انجام داده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که به بیماری کووید۱۹ مبتلا شده‌اند ۱۰ مرد مبتلا شده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که به علت بیماری کرونا بستری شده‌اند، ۱۱ مرد بستری شده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که نیازمند بستری در آی سی یو بوده‌اند، ۱۸ مرد در آی سی یو بستری شده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که بر اثر بیماری کووید ۱۹ فوت شده‌اند، ۱۳ مرد فوت شده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که با تست مثبت اثبات شده فوت شده‌اند، ۱۵ مرد با این شرایط فوت شده‌اند.

_ در مقابل هر ۱۰ زن که واکسینه شده‌اند، ۹ مرد واکسینه شده‌اند.

ابتلا و شدت بیشتر عوارض کرونا در مردان نسبت به زنان

آخرین گزارشهای مربوط به کووید۱۹ کشور حاکی از آن است که در مقابل ۲۵۸۴۰۷ نفر زنان مبتلا، ۲۷۵۸۹۴ مرد مبتلا به کووید ۱۹ و در مقابل ۳۱۶۴۹ مرگ ناشی از کووید در زنان ۴۱۵۸۰ مورد مرگ ناشی از کووید در مردان داشته‌ایم. (۱۰ مود مرگ زنان در مقابل ۱۳ مورد مرگ مردان که با آمار جهانی تطابق دارد.)

مهمترین عواملی که در ابتلا و شدت بیشتر عوارض کووید۱۹ در مردان نقش بازی می‌کنند و در مطالعات مختلف در نقاط مختلف دنیا مورد تاکید قرار گرفته‌اند، عبارتند از:

_ ویژگی‌های بیولوژیک مردان

مطالعات حاکی از آن است که برخی ویژگی‌های بیولوژیک مردان آنان را نسبت به ابتلا به کووید ۱۹ آسیب پذیرتر از زنان می‌سازد. از جمله اینکه وجود آنزیم ACE در مردان بیشتر از زنان است که عاملی برای ایجاد عفونت قلمداد می‌شود. از طرف دیگر در برخی مطالعات وجود هورمون استروژن در زنان را عاملی برای بهبودی سریع‌تر و کاهش شدت ابتلا در زنان دانسته‌اند. به هر حال شواهد، حاکی از آسیب پذیری بیولوژیک بیشتر مردان در مقابل بیماری کووید۱۹ است.

_ پروفایل اجتماعی و مسئولیت شغلی مردان

شاغل بودن اکثریت مردان به عنوان نان‌آور خانواده سبب می‌شود که تماس‌های آنان با محیط خارج از خانه بیشتر از سایر افراد خانواده بوده و در معرض خطر بیشتری قرار گیرند. آنها باید بنا را بر آن بگذارند که اطرافیان آنها از فامیل، همسایه، همکار، دوست و آشنا و… آلوده هستند. تنها با پذیرش این اصل است که به حفاظت شخصی خود توجه خواهند کرد و حد اکثر اصول بهداشتی و احتیاطات همه جانبه را رعایت خواهند کرد. رعایت اصول حفاظت فردی در محیط کار بر اساس پروتکل‌های مربوطه در این گروه سنی از اهمیت زیادی برخوردار است. اغلب شغل‌های در معرض خطر یا مردانه هستند یا حتی اگر مردان و زنان هر دو به آن اشتغال دارند، مردان بیشتری مبتلا شده و با علائم شدیدتری مواجه شده‌اند. شدت ابتلا و مرگ و میر در مردان کادر بهداشت و درمان نیز بیشتر از زنان بوده است.

به طور کلی کارکنانی که در معرض مواجهه بیشتر با کروناویروس هستند شامل کارکنان خدمات بهداشتی و درمانی، بهداری، خانه های بهداشت کارگری و مرکز بهداشت کار، کارکنان کفن و دفن، کارکنان آزمایشگاه‌های تشخیص طبی، مسئولین و کارکنان فرودگاه‌ها و شرکت‌های هوایی و ریلی و مترو، کلیه وسایل حمل و نقل عمومی اتوبوس، تاکسی و مرزبانان، کارکنان جمع آوری زباله، پسماند و یا فاضلاب، افراد زباله گرد، کارکنانی که مرتب در مسافرت هستند به خصوص به مناطق آلوده و… به این ترتیب اقدامات پیشگیرانه و کنترلی برای محافظت از کارگران در برابر مواجهه با ویروس کرونا و ابتلا به آن بستگی به نوع کار انجام شده و ریسک مواجهه با آن از جمله پتانسیل ارتباط با افراد آلوده و آلودگی محیط کار دارد.

کارفرمایان باید استراتژی‌های کنترل عفونت را بر اساس یک ارزیابی ریسک دقیق با استفاده از تلفیق مناسبی از کنترل های مهندسی و مدیریتی، شیوه‌های کار ایمن و وسایل حفاظت فردی اتخاذ کنند تا از مواجهه کارگران پیشگیری شود. برای جلوگیری از مواجهه شغلی با ویروس کرونا کارفرمایان ملزم هستند که به کارگران در زمینه اجزای پیشگیری از آلودگی از جمله وسایل حفاظت فردی آموزش دهند. همچنین لازم است مردان در محیط کار اصول پیشگیری از بیماری کووید ۱۹ را جدی بگیرند.

_ مسئولیت خانوادگی مردان برای خرید اقلام مورد نیاز خانواده

اکثریت مردان مسئولیت خرید اقلام ضروری خانواده را نیز به عهده دارند و در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرند. به همین جهت باید خرید را فقط به تامین مواد اصلی مورد نیاز اختصاص دهند. این کالاهای اصلی شامل مواد شوینده، ضد عفونی کننده و بهداشتی و دارویی و مواد غذایی است. توجه کنید تامین هیچ کالایی مهمتر از کالاهای فوق نیست. همچنین تعداد دفعات خرید را به حداقل ممکن برسانند و سعی کنند خرید اقلام مورد نیاز را یک جا خریداری کنند.

_ تاثیر مسائل فرهنگی بر ابتلای مردان

از جمله مهم‌ترین چالش‌ها باور غلط مردان مبنی بر برتر بودن و قوی تر بودن مردان نسبت به زنان و در نتیجه مغفول ماندن تمرکز بر سلامت خودشان است. با همین باورها است که مردان کمتری به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند و به انجام آزمایش تن می‌دهند یا کمتر از زنان به رعایت اصول بهداشتی تعریف شده مانند شستشوی مکرر دست‌ها، استفاده از ماسک و دستکش مبادرت می‌ورزند. انتشار آمارهای مربوط به ابتلا و مرگ و میر مردان در اثر بیماری کووید۱۹ از مواردی است که می‌تواند بر شکستن این رویکرد غلط برای محافظت در مقابل کرونا موثر باشد.

_ بیماری‌های مزمن در مردان میانسال

گرچه بیماری‌های مهمی مانند بیماری قلبی عروقی ( فشارخون بالا، دیابت، بیماری عروق قلب و بیماری عروق مغز )عامل مهم مرگ و میر بویژه در گروه سنی میانسال و سالمند است، اما این عوامل در مردان نقش بسیار پررنگ تری نسبت به زنان دارند و بروز و شیوع و مرگ و میر ناشی از آنها به طور قابل توجهی بیشتر از زنان است. با توجه به اینکه یک عامل خطر بسیار مهم در شدت ابتلا و مرگ و میر ناشی از کووید ۱۹ ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای فوق است، مردان در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرند. از طرف دیگر با توجه به اینکه درصد کثیری از مردان به خصوص در گروه میانسال دارای بیماری‌های مزمن زمینه‌ای غیرواگیر مانند انواع سرطان‌ها، دیابت، بیماری قلبی عروقی، بیماری کلیوی مزمن، بیماری‌های سیستم عصبی و… نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری کرونا و عواقب آن بوده و نیازمند توجه و مراقبت بیشتری هستند.

_ رفتارهای ناسالم در برخی مردان

به همان اندازه که ویروس کرونا خطرناک و مرگ آفرین است، اثرات ناگوار و مخرب تغذیه ناسالم و بی‌تحرکی بر سالامتی نیز می تواند منجر به عواقب ناخوشایندی مانند سکته قلبی و مغزی، دیابت، فشارخون بالا، چاقی، چربی خون بالا، کبد چرب، افسردگی، کاهش قوای عضلانی و ….گردد. تغذیه ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و چاقی از دلایل مهم بیماری‌های غیر واگیر است که متاسفانه مردان را در معرض خطر ابتلا به کووید ۱۹ و مقاومت پایین در مقابله با آن قرار می‌دهد. لازم است مردان برای محافظت از خود در مقابل کرونا و سایر عوارض بیماری‌های غیرواگیر به رفتارهای ناسالم خود در دوره شیوع کرونا پایان دهند.

هیچ چیز به اندازه یک برنامه غذایی کامل و صحیح به تقویت سیستم دفاعی کمک نمی‌کند. همچنین در زمان فاصله‌گذاری اجتماعی، پرهیز از زندگی بی‌تحرک و فعالیت بدنی کافی در این گروه از اهمیت زیادی برخوردار است. ازسوی دیگر، فعالیت بدنی با شدت متوسط، ایمنی بدن را در مقابل بیماری کرونا بالا می‌برد؛ همچنین در کاهش استرس‌های ناشی از این بیماری مهلک موثر است. فعالیت ورزشی مناسب برای بهبود ظرفیت قلبی و تنفسی و تقویت عضلات نیازمند برنامه کاملی برای ابعاد مختلف ورزش هوازی، تمرینات کششی و تمرینات قدرتی است.

_ عامل خطر دخانیات در مردان 

بنابر اعلام وزارت بهداشت، در آخر باید گفت که در همه جوامع، مصرف دخانیات در مردان بسیار بیشتر از زنان است. سابقه مصرف دخانیات هنگام ابتلا به کرونا، علائم بسیار شدیدتر و کشنده‌تری ایجاد می‌کند؛ چرا که دود ناشی از دخانیات مانع از رسیدن اکسیژن به ریه‌ها می‌شود. به دلیل آسیب دیدگی و عملکرد نامناسب ریه‌ها در استعمال کنندگان مواد دخانی، این افراد با شدت و وخامت بیشتری تحت تاثیر این ویروس قرار خواهند گرفت. شیوع بیماری کووید۱۹ احساس ضرورت برای ترک سیگار را افزایش می‌دهد و دلایل کافی وجود دارد که ترک سیگار در طول پاندمی کووید۱۹ می‌تواند شانس مبارزه با ویروس را