احد وظیفه با اشاره به اینکه از ابتدای مهرماه تاکنون در کشور حدود ۱۳۰ میلیمتر بارش داشته‌ایم، اظهار کرد: این میزان نسبت به میانگین بلند مدت کشور بیش از ۴۰ درصد کمتر است.

کاهش ۵۰ تا ۸۵ درصدی بارش‌ها در برخی از استان‌ها

وی با بیان اینکه درحال‌ حاضر با کاهش جدی میزان بارش‌ها در استان‌های مختلف کشور روبه‌رو هستیم، تصریح کرد: در استان‌هایی مانند هرمزگان، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی کمبود بارش‌ها بین ۵۰ تا ۸۵ درصد گزارش شده است. از سویی دیگر در غرب و جنوب غرب کشور در استان‌های کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان و چهارمحال و بختیاری نیز کاهش بارش‌ها کاملا محسوس است.

وظیفه ادامه داد: برای مثال میزان بارش نرمال استان کرمانشاه سالانه ۴۸۰ میلیمتر است اما این استان تاکنون تنها ۵۰ درصد بارش سالانه خود را دریافت کرده است. به این نکته باید توجه کنیم که استان‌های غربی و جنوب غربی کشور از نظر بارش چشمه‌های ایران هستند و سالانه حدود ۷۰۰ میلیمتر بارش دریافت می‌کنند که بخش قابل توجهی از بارش سالانه کشور است اما متاسفانه طی سال آبی جاری اوضاع در این استان‌ها خوب نیست.

رییس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی با اشاره به اینکه کاهش بارش‌ها اثری جدی روی آورد رودخانه‌ها گذاشته است، گفت: درحال‌ حاضر تنش آبی در بسیاری از استان‌ها به‌ویژه استان‌های جنوبی مانند خوزستان محسوس است علاوه بر این بارش برف در ایران طی زمستان نیز بسیار کم و از سویی دیگر دمای هوا بالاتر از حد نرمال بود. از این‌رو ذخایر برف کاهش یافت و آورد رودخانه‌ها نیز نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرد.

به گفته وی بر اساس اعلام وزارت نیرو ذخایر سدها نیز در کشور وضعیت خوبی ندارد و در برخی از مناطق آب پشت سدها نسبت به سال گذشته حدود ۴۰ درصد کمتر شده است. بر این اساس تالاب‌ها و دریاچه‌های کشور نیز شرایط خوبی ندارند. با تمامی این‌ها نیاز است که مسئولان از تمامی روش‌های مدیریت منابع آبی در کشور استفاده کنند. کشت تابستانه نیز در استان‌ها متوقف شود.

وظیفه تاکید کرد: مردم نیز باید بیشترین صرفه‌جویی را انجام دهند چرا که درحال‌ حاضر هیچگونه تعارفی نداریم و آب نیست. در بسیاری از مناطق نیز محدودیت منابع آبی شدید است.

تابستانی گرم پیش‌رو است

رییس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با بیان اینکه دمای هوا در بهار ۱۴۰۰ حدود دو تا سه درجه بیشتر از میانگین بلند مدت کشور بوده است، تصریح کرد: پیش‌بینی می‌شود که دمای هوا در تابستان نیز کماکان بیشتر از میانگین بلند مدت باشد البته بی‌هنجاری دمایی در نیمه غربی ایران بیشتر خواهد بود و انتظار داریم که دمای هوا در استان‌هایی مثل کردستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، زنجان و… حدود یک تا دو درجه سانتیگراد بیشتر از میانگین بلند مدت باشد.

وی با اشاره به اینکه دمای هوا در دامنه‌های جنوبی البرز ازجمله تهران طی تابستان حدود یک تا ۱.۵ درجه سانتیگراد بیش از نرمال پیش‌بینی می‌شود، گفت: در نیمه شرقی کشور نیز دمای هوا طی تابستان در محدوده نرمال و در برخی مناطق یک درجه بالای نرمال خواهد بود. بر این اساس دمای هوا در جنوب شرق ایران و سیستان و بلوچستان نیز در محدوده نرمال پیش‌بینی می‌شود.

احتمال آغاز بارش‌های پاییز دیرتر از زمان نرمال

وظیفه در پایان اظهار کرد: بر اساس مدل‌های اقلیمی پیش‌بینی می‌شود که بارش‌ها در پاییز ۱۴۰۰ دیرتر از زمان نرمال آغاز شود. از این‌رو انتظار داریم که دوره خشک طولانی را در پیش داشته باشیم البته درحال‌ح اضر این موضوع در حد احتمال است و طی یکی دو ماه آینده با قطعیت بیشتری می‌توان در این‌خصوص نظر داد.

داود مشیرپناهی ضمن اشاره به اینکه برقراری شرایط طبیعی در تالاب‌ها نشان‌دهنده وضعیت حوضه آبریز بالا دست آن‌ها است، اظهار کرد: تالاب‌ها در زندگی انسان‌ دارای نقش‌های مهمی هستند. ازجمله آن‌ها می‌توان به کمک به حفظ تنوع زیستی و به معیشت جوامع محلی اشاره کرد. مشارکت در شرایط اقلیم محلی و حتی تامین نیاز آبی گیاهان اطراف، در مهار سیلاب‌ها و ذخیره‌سازی آب حاصل از آن و در حفظ شرایط  آب‌های زیرزمینی و سطحی از دیگر نقش‌های تالاب‌هاست.

طبیعت و تالاب‌ها توانایی خود برای سازگاری با کم آبی را از دست داده‌اند

وی در ادامه با اشاره به اثرات سوء تغییراقلیم، خشکسالی و فعالیت‌های انسانی روی تالاب‌ها گفت: خشکسالی‌های هواشناسی سبب می‌شود آبی که از طریق بارش‌ها به‌عنوان اصلی‌ترین منبع تامین آب در اختیار تالاب‌ها قرار می‌گیرد، کاهش یابد. در چنین شرایطی اگر سیستمی طبیعی مانند حوضه آبریز تالاب دستخوش تغییرات انسانی نشده باشد، تالاب به‌طور ذاتی خود را با شرایط کم آبی سازگار می‌کند اما اگر دخالت‌های انسانی در حوضه‌های آبریز تالاب‌ها زیاد باشد، طبیعت و تالاب این توانایی خود را از دست خواهند داد و این مشکلی است که امروزه در کشور ما و حتی مناطق دیگر دنیا به وجود آمده است.

فعالیت‌های انسانی سبب تشدید آثار خشکسالی می‌شود

این پژوهشگر منابع آب ادامه داد: از این‌رو می‌توان گفت که فعالیت‌های انسانی سبب تشدید آثار خشکسالی و منجر به بروز پدیده‌ای با عنوان «خشکسالی انسان‌نهاد» می‌شود. این مسئله سبب شده است که حتی در سال‌هایی که مقدار بارش‌ها نرمال است، شاهد کاهش روان‌آب‌ها و آب قابل استحصال باشیم.

عدم پرداخت حق‌آبه محیط زیست در بلند مدت آثار خطرناکی را به‌ دنبال دارد

مشیر پناهی با تاکید بر اهمیت پرداخت حق‌آبه تالاب‌ها چه در دوران خشکسالی و چه در دوران ترسالی تصریح کرد: عدم پرداخت حق‌آبه محیط زیست در بلند مدت آثار خطرناکی را به‌ دنبال دارد که ما امروزه در ایران نیز با آثار آن مواجه هستیم. بر این اساس می‌توان گفت که تمامی منافع تالاب‌ها در حال از دست رفتن است و به‌ جای آن با آسیب‌هایی مانند بروز طوفان‌های غبار و حتی طوفان‌های نمک و مهاجرت ساکنان اطراف تالاب‌ها به مناطق دیگر مواجه شده‌ایم.

برنامه‌های توسعه را بر اساس شرایط اقلیمی ایران تدوین کنیم

این  محقق مسائل منابع آب در ادامه گفت: در چنین وضعیتی ما باید شرایط اقلیمی کشور را بپذیریم و برنامه‌های توسعه را بر اساس این شرایط تدوین کنیم. ما باید بپذیریم که در ایران میزان آب‌های در دسترس و تجدیدپذیر محدود است و برداشت بی‌رویه از منابع آب مانند منابع آب زیرزمینی تبعات زیادی خواهد داشت. در واقع ما باید به اندازه‌ای که طبیعت به ما اجازه داده است برای صنعت، کشاورزی و محیط زیست برنامه‌ریزی برداشت از منابع آبی را تعریف کنیم و به نقطه تعادلی بین حفظ محیط زیست، منابع آبی و فرآیند توسعه برسیم.

در مرحله حاد بحران آبی قرار داریم

وی با بیان اینکه درحال حاضر کشور ما در مرحله حاد بحران آبی قرار دارد و علاوه بر از دست رفتن تالاب‌ها، سطح آب‌های زیرزمینی نیز طی سالیان اخیر به‌ دلیل اضافه برداشت‌ها تغییرات کاهشی شدیدی کرده است، اظهار کرد: نکته مهم این است که در چنین شرایطی باید به طرح‌های تغذیه‌ای منابع آب زیرزمینی به‌ویژه در دوران ترسالی اهمیت بیشتری داده شود.

کاهش ذخیره آب در آبخوان‌ها هم در خشکسالی‌ها و هم در ترسالی‌ها

به گفته وی براساس تحقیقات انجام شده از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۸ به جز چهار سال، چه در دوران ترسالی و چه در دوران خشکسالی ما در ایران همواره با کاهش ذخیره آب در آبخوان‌ها مواجه بوده‌ایم البته در سال‌هایی که خشکسالی شدیدتر بود کاهش ذخایر هم شدت یافته است ولی به‌طورکلی در ترسالی‌ها هم منابع آب زیرزمینی شرایط خوبی نداشته‌اند. این مسئله نشان‌دهنده بهره‌برداری ناپایدار از منابع آبی کشور است.

این پژوهشگر مدیریت منابع آب با اشاره به اینکه منفی بودن تراز سطح آب سفره‌های زیرزمینی فارغ از شرایط اقلیمی نشان دهنده اثرات سوء فعالیت‌های انسانی در حوزه محیط زیست است، تصریح کرد: طی ۳۰ سال اخیر تولید محصولات کشاورزی دارای رشدی بیش از ۲۵۰ درصد بوده است حتی در سال‌هایی که کشور با خشکسالی‌های شدیدی مواجه بوده است تولیدات کشاورزی بیشتر از زمان ترسالی‌های پیش از آن گزارش شده است.

مشیرپناهی در پایان با تاکید بر اینکه مسائل مرتبط با حوزه آب چند بخشی و به‌طور مستقیم بر موضوعات اجتماعی و اقتصادی اثرگذار است، گفت: ما در مرحله اول باید شرایط اقلیمی و وجود شرایط حاد در منابع آبی را در کشور  بپذیریم و برنامه‌های توسعه را با توجه به سازگاری با این شرایط تنظیم کنیم. در مرحله بعد نیز نیاز است که همه مردم و مسئولان با عزمی ملی برای نجات منابع آبی با یکدیگر همکاری کنند.