خواننده خبر در وهله اول فکر می‌کند این جت مربوط به ایران است ولی در متن خبر مشخص می‌شود این هواپیمای پیشرفته مربوط به قطر است که مسافران خود را به مشهد آورده است.

زمانی که برجام امضا شد دولت گذشته قراردادی را با شرکت بوئینگ امضا کرد تا ناوگان هوایی نوسازی شود که در آن زمان جناح مقابل به این امر حمله کرد و تا توانست مانند سایر موارد سنگ ‌اندازی کرد ولی امروز به ورود یک هواپیمای پیشرفته مربوط به یک کشور دیگر افتخار می‌کنیم!

این اتفاقات هرچند کوچک زنگ خطری بزرگ برای سوانح هوایی به حساب می آید که خدای نکرده ممکن است جان ده ها نفر را به مخاطره بیندازد. به تازگی هم خبر فرود اضطراری هواپیمای مشهد – مسقط بعد از سه ساعت سرگردانی در آسمان مشهد و تخلیه باک بنزین هواپیما در صفحه 2 روزنامه خراسان رضوی منتشر شد که خوشبختانه این پرواز به سلامت فرود آمد و مشکلی برای مسافران و خدمه آن به وجود نیامد اما این خبر وقتی مهم می شود که بدانیم این ششمین نقص فنی گزارش شده هواپیماهای کشور تنها در طول کمتر از دوهفته اخیر است. آماری که نشان دهنده وضعیت رو به وخامت صنعت حمل و نقل هوایی ایران است و هر لحظه ممکن است اتفاق ناگواری رقم بخورد. در این گزارش ضمن بررسی تعداد هواپیماهای فعال در ناوگان هوایی کشور به سراغ سازمان هواپیمایی کشوری رفتیم تا از دلایل افزایش نقص فنی هواپیماها و پروتکل هایی که هواپیما باید بعد از نقص فنی برای گرفتن مجوز پرواز طی کند پرس و جو کنیم.

وضعیت ناوگان حمل و نقل هوایی کشور
اگر بخواهیم به طور خلاصه و در یک جمله وضعیت ناوگان هوایی کشور را شرح دهیم باید بنویسیم که ناوگان هوایی کشور پیر است. بر اساس گزارش دنیای اقتصاد اکنون میانگین سن هواپیماهای کشور بیش از ۲۵سال است. درحالی که بر اساس استانداردهای جهانی، هواپیماهای بالای ۲۰سال فرسوده به شمار می‌روند و بسیاری از هواپیماهای موجود در ناوگان هوایی کشور، به‌ویژه با توجه به شرایط تحریم، باید هرچه سریع‌تر از خط پرواز خارج شوند. 22 خرداد امسال هم رئیس سازمان هواپیمایی کشوری در نشست خبری اعلام کرد که از 330 فروند هواپیمای ناوگان هوایی کشور تنها 160 فروند فعال است و 170 فروند دیگر به دلایل فنی و نقص در موتور زمین‌گیر شده است.
دلایل افزایش نقص فنی هواپیماها
وجود چالش‌های متعدد از جمله افزایش نقص فنی در هواپیماها، فرسودگی ناوگان و… مربوط به چند هفته اخیر نمی‌شود و معضل چندین ساله صنعت هوایی است. به گفته فعالان حوزه هوانوردی، سوانح هوایی رخ داده طی هفته‌های اخیر نتیجه زنجیره‌ای از کمبودها و نقص‌ها در این حوزه است. درواقع مجموعه‌ای از مشکلات، از جمله سوء مدیریت، اعمال تحریم ها و … کار صنعت هوایی ایران را به این جا رسانده‌اند. با این حال در ادامه به دلایل افزایش نقص فنی هواپیماها پرداخته ایم.
1- زیاد شدن میزان فعالیت
یکی از دلایلی که سازمان هواپیمایی کشور در پاسخ به سوال خبرنگار ما در باره دلایل افزایش نقص فنی هواپیماها اعلام کرده زیاد شدن تعداد پروازها بوده است. درپاسخی که سازمان هواپیمایی برای ما ارسال کرده، آمده است: «آن چه که در رسانه ها آشکار می شود تعداد رویدادهاست ولی آن چه می تواند اطلاعات درستی درباره وضعیت و تغییر آن ارائه کند، نرخ رویدادهاست یعنی به ازای هر چند عملیات چند رویداد رخ می دهد. هم اکنون با کاهش محدودیت های کرونایی و فعال شدن برخی از کسب و کارهایی که با افت مواجه بودند و همچنین بازگشت مدل تعاملات حضوری به جای تعاملات مجازی شاهد افزایش میزان فعالیت ها هستیم. از سوی دیگر بعد از پایان ماه مبارک رمضان و آغاز فصل تابستان و فصل سفر، مسافرت با بخش حمل ونقل هوایی با افزایش مواجه شده است و بخش عمده ای از آمار ملموس رویدادها ناشی از افزایش عملیات پروازی بوده و این موضوع لزوما به معنی افزایش نرخ رویدادها نیست.»
2- گرم شدن هوا
به گفته سازمان هواپیمایی کشوری تاثیر اقلیم بر حوادث هوایی را هم نباید نادیده گرفت. این سازمان در این باره گفته: «در فصل گرم سال برخی از پارامترهای فنی سامانه های هواپیما محدودتر می شود و این شرایط گرم نیز تا اندازه ای باعث افزایش اشکالات جزئی می شود در هر صورت تمام این رویدادها در اصل حاصل اقدامات مراقبتی ایمنی است. به عنوان مثال ممکن است دمای موتور یک هواپیما از آستانه مشخصی بالاتر رود و خلبان در یک اقدام پیشگیرانه برای کاهش توان موتور و بازگشت به مبدا اقدام کند.»
3- تحریم ها
هرچند در پاسخ سازمان هواپیمایی کشور از نقش تحریم ها سخنی به میان نیامده اما آرا شاوردیان یکی از اعضای کمیسیون عمران مجلس علت اصلی نقص فنی در هواپیماهای کشور را تحریم می داند. او به آفتاب گفته: «ما نمی توانیم بسیاری از قطعات هواپیما را تامین کنیم و دلیل این اتفاق تحریم ها و محدودیت های موجود است.البته سوء مدیریت نیز تاثیر گذار است.»
4- سن بالای ناوگان هوایی
البته نباید از این موضوع هم غافل شد که بیشتر هواپیماهای موجود درکشورمان فرسوده اند و متاسفانه به دلیل تحریم های یک جانبه آمریکا علیه مردم ایران امکان خرید هواپیمای جدید فراهم نیست و بالا بودن سن هواپیماها به خودی خود باعث بالا رفتن احتمال نقص فنی می شود.
5- توجه نداشتن به حمل و نقل هوایی
رحمت ا… فیروزی پور هم یکی دیگر از اعضای کمیسیون عمران مجلس معتقد است: «بسیاری از هواپیماها هم به دلیل نداشتن قطعه و موتور زمین گیر شده اند و همان هایی هم که مشغول فعالیت اند بعد از مدتی دچار نقص فنی می شوند که به قطعه نیاز دارند. این شرایط معلول آن است که ما در کشور خیلی به صنعت هوایی توجه نداشته ایم. این مهم باعث شده که مشکلات نقص فنی و تاخیرها به وجود بیاید.» او می گوید: «قطعا تحریم در این شرایط نقش دارد اما بخشی از آن به داخل بر می گردد که سیستم حمل و نقل هوایی جزو اولویت های دولت ها نبوده است.»
6- تامین نشدن منابع اعتباری
یکی از انتقادهایی که فعالان صنعت هوایی همواره به مسئولان این صنعت وارد دانسته‌اند، همکاری نکردن در زمینه تامین نقدینگی ایرلاین‌هاست، این مشکل اگرچه همواره وجود داشته اما با افزایش نرخ ارز دوچندان شده است. به اعتقاد این منتقدان در این شرایط دولت اقدامی برای حمایت از شرکت‌های هواپیمایی و کمک به آن ها برای مقاومت در برابر مشکلات انجام نداده است و شرکت ها برای تامین قطعات از خارج کشور با کمبودنقدینگی مواجه بوده اند. به هر حال تامین قطعه یکی از الزامات شرکت‌های هواپیمایی است که در شرایط تحریم پرهزینه‌تر نیز است.
پروتکل هایی که هواپیما بعد از نقص فنی طی می کند
سازمان هواپیمایی کشور در پاسخ به سوال خبرنگار ما در باره «پروتکل هایی که هواپیما بعد از نقص فنی باید طی کند تا به آن مجوز پرواز دهند» هم نوشته است: «زمانی که نقص فنی رخ می دهد مراکز تعمیر و نگهداری مجاز باید برای شناسایی و رفع عیب اقدام کنند و بخش های مسئول اطمینان از تطابق و ایمنی مورد تایید سازمان هواپیمایی کشوری، هواپیما را برای پرواز ترخیص می کنند. البته در هر پرواز نیز به شکل عملیاتی توسط کارشناسان فنی مربوط و خلبانان هواپیما، چک های پیش از پرواز را انجام می دهند و در صورت نبود مشکل پرواز ادامه می یابد.»

تسنیم نوشت: یک هواپیمای مسافربری «نپال» ناپدید شد.

صدا و سیما نوشت: دقایقی قبل یک فروند هواپیمای جنگی در تبریز سقوط کرد.

به گزارش ایسنا، نوسازی ناوگان هوایی ایران که به اعتقاد کارشناسان دلیل بسیاری از معضلات و مشکلات در این صنعت بوده، همواره طی سال‌ها و دولت‌های گذشته در دستور کار مسئولان قرار داشته است. اما در حال حاضر و با روی کار آمدن دولت سیزدهم نظرات مختلفی در این زمینه مطرح شده است.

حمید بهبهانی –وزیر پیشین راه و ترابری در دولت‌های نهم و دهم- در این باره به ایسنا گفته بود: در شرایط کنونی کشور به هواپیماهای خوب و نو نیاز دارد و بهترین کاری که وزیر آینده می‌تواند در این زمینه انجام دهد این است که هواپیماهای مورد نیاز را بخرد و نوسازی ناوگان هوایی را در دستور کار قرار دهد.

وی در پاسخ به سوالی درباره اینکه در شرایطی که تحریم‌ها اجازه نداد هواپیماهای جدید بیشتری در دولت گذشته وارد کشور شود، وزیر راه و شهرسازی چگونه می‌تواند با وجود ادامه داشتن تحریم‌ها این کار را انجام دهد؟ گفت: برداشته شدن تحریم‌های ظالمانه یک اصل مهم است اما اگر این اتفاق هم رخ نداد، راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها وجود دارد و راه‌هایی هست که من در زمان وزراتم تا نیمه راه آن را رفتم اما دیگر فرصت نداشتم.

وزیر پیشین راه با اشاره به اینکه رستم قاسمی می‌تواند از دور زدن تحریم‌ها و راه‌های مختلف آن برای واردات هواپیماهای نو استفاده کند، گفت: این کار جگر می‌خواهد، جرأت می‌خواهد که در وزیر پیشنهادی وجود دارد و هم اکنون نوسازی ناوگان هوایی به ۲۰۰ فروند هواپیمای نو و باکیفیت نیاز دارد.

این اظهارات در شرایطی مطرح شد که داوود کشاورزیان – مدیرعامل اسبق شرکت هواپیمایی جهموری اسلامی ایران (هما) – ضمن اشاره به این نکته که دولت یازدهم با خرید هواپیماهای ATR در قالب برجام، فرصت سوزی کرد، معتقد است که روش‌های مالی بسیاری در دنیا برای خرید هواپیما وجود دارد که فشار زیادی به شرکت‌های هواپیمایی وارد نمی شود اما در ایران با شرایط کنونی چنین امکاناتی برای ایرلاین‌ها فراهم نیست و تنها منبع مالی که وجود دارد این است که ایرلاین‌های داخلی می توانند حدود ۱۰ میلیون دلار پول بدهند تا هواپیمای ۱۵ ساله خریداری کنند. البته اگر تحریم‌ها برداشته شود روابط بین بانکی‌مان درست شود و اجازه دهیم شرکت هایی که تامین مالی می‌کنند، آنقدر روش‌های تامین مالی متعدد وجود دارد که ایرلاین‌های داخلی می‌توانند هواپیما نو و دست دوم خریداری کنند.

وی تاکید کرد: شرط آن احیای برجام و پذیرش FATF است در غیر این صورت کشورهای دوست ما هم نمی‌توانند با ما در شرایط تحریم کار کنند. اگر بهتر بخواهیم این ادعا را ثابت کنیم می‌توانیم به چین به عنوان یکی از قدرتمندترین کشورها از نظر اقتصادی و عراق به عنوان نزدیک‌ترین کشور به ایران اشاره کنیم که در شرایط تحریم نمی‌توانند با ایران همکاری کنند. عراق حتی پول برقی که از ما می‌گیرد را نمی‌تواند پرداخت کند.

در شرایطی که راه‌ها و پیشنهادات متعددی به رستم قاسمی برای نوسازی، خرید و واردات هواپیماهای جدید داده می‌شود، به نظر می‌رسد که وزیر چندان تمایلی به دور زدن تحریم‌ها و استفاده از این روش برای رسیدن به یکی از اهداف برنامه‌ی خود یعنی نوسازی ناوگان هوایی ندارد.

چرا که او در پاسخ به سوال خبرنگار ایسنا درباره اینکه نوسازی ناوگان هوایی را از طریق برجام و برداشته شدن تحریم‌ها دنبال خواهد کرد یا دور زدن آن؟ اظهار کرد: در حوزه هوایی و دیگر بخش ها جمهوری اسلامی ایران به دنبال رفع تحریم ها و استفاده از تکنولوژی روز خواهد بود. هر کسی بتواند با ساز و کاری مناسب صنعت هوایی ایران را تقویت کند از آن استقبال می کنیم.

وزیر راه و شهرسازی همچنین درباره اینکه در صورت به نتیجه رسیدن برجام قرارداد با شرکت‌های بوئینگ و ایرباس را احیاء خواهد کرد یا خیر اینگونه توضیح داد: این مسئله چندان مشخص نیست و نمی توان پیش بینی درباره آن کرد. چرا که باید ببینیم که برجام به کجا خواهد رسید؟

نوسازی ناوگان هوایی کشور در چنین شرایطی که به گفته کارشناسان این صنعت، ایران حداقل به ۲۰۰ فروند هواپیمای جدید در تایپ‌های مختلف نیاز دارد و اگر برجام به نتیجه برسد و تحریم‌های ظالمانه علیه کشورمان برداشته شود، می‌توان از روش‌های مختلف تامین مالی برای آن استفاده کرد. روش‌هایی که وزیر راه هم در برنامه‌های خود به آن اشاره کرده است.