به گزارش ایسنا، از سال ۱۳۹۷ که ارز ۴۲۰۰ تومانی به چرخه تجاری آمد تا کنون، هم مجموع واردات ایران کمتر و عمدتا به کالاهای اساسی و کالاهای واسطه‌ای تولید محدود شد و هم به تدریج لیست کالاهای دریافت کننده ارز ترجیحی کوتاه‌تر شده است؛ به طوری که از مجموع ۲۵ گروه کالای اساسی فقط هفت قلم مشمول ارز ۴۲۰۰ تومانی می‌شود، ولی با این حال حجم بالایی از واردات اقلام اساسی را به خود اختصاص داده است.

کل واردات چقدر است؟

بررسی آمار تجارت خارجی در نیمه اول سال جاری نشان می‌دهد که در این مدت مجموع واردات و صادرات به ۷۹.۱ میلیون تن به ارزش ۴۵ میلیارد دلار رسیده است که سهم واردات ۱۹.۱ میلیون تن به ارزش ۲۳.۱ میلیارد دلار بوده است.

افزایش ۲۱ درصدی واردات اقلام اساسی

از مجموع واردات صورت گرفته ۱۴.۳ میلیون تن به ارزش ۸.۸ میلیارد دلار کالای اساسی در ۲۵ گروه از گمرکات ترخیص و وارد کشور شده است که این مقدار در مقایسه با نیمه اول سال گذشته از نظر وزنی ۲۱ درصد و ارزش ۵۷ درصد افزایش دارد.

افزایش ۲۴ درصدی واردات با ارز ۴۲۰۰ 

اما از ۱۴.۳ میلیون تن کالای اساسی وارد شده از ابتدای امسال تا پایان شهریور ماه، ۱۲.۴ میلیون تن به ارزش بالغ بر  ۶.۹ میلیارد دلار با ارز ۴۲۰۰ تومانی وارد شده است که از نظر وزنی ۲۴ درصد و ارزش ۷۹ درصد نسبت به نیمه اول پارسال افزایش یافته است.

بر این اساس، حجم کالای اساسی وارد شده با ارز ۴۲۰۰ تومانی در سال جاری ۶۴.۹ درصد کل واردات از نظر وزن و ۲۹.۸ درصد از لحاظ ارزش در همین مدت است.

همچنین کالای اساسی وارد شده با ارز ترجیحی ۸۶.۷ درصد وزن و ۷۸.۴ درصد ارزش کل کالای اساسی ترخیص شده در نیمه ابتدایی سال جاری بوده است.

از کدام کالا و چقدر با ارز ۴۲۰۰ وارد شد؟

کالاهایی که با ارز ترجیحی وارد می‌شود، محدود به هفت قلم شامل گندم، جو، دانه‌های روغنی، روغن خام، ذرت، کنجاله سویا و بخشی از دارو، تجهیزات و ملزومات پزشکی است.

گندم به وزن ۲.۱ میلیون تن و ارزش ۶۹۸.۵ میلیون دلار، ذرت ۴.۳ میلیون تن به ارزشی بیش از ۱.۴ میلیارد دلار، جو ۱.۹ میلیون تن با ۵۷۵.۸ میلیون دلار، دانه‌های روغنی ۱.۵ میلیون تن به ارزش یک میلیارد دلار، روغن خوراکی نیمه جامد، مایع و خام ۱.۱ میلیون تن به ارزشی بیش از ۱.۵ میلیارد دلار و کنجاله سویا با ۱.۲ میلیون تن به ارزشی بالغ بر ۶۸۴.۱ میلیون دلار، شش قلم از کالاهای اساسی مشمول و وارد شده با ارز ۴۲۰۰ در نیمه اول امسال است.

همچنین دارو، تجهیزات و ملزومات پزشکی بیش از ۷۰۰۰ تن به ارزشی بالغ ۹۳۳ میلیون دلار در کنار شش قلم دیگر با ارز ترجیحی وارد کشور شده است.

نیمایی‌ها محدودند

اما مانده کالاهای اساسی وارد شده در ۲۵ گروه، با ارز نیمایی بوده که محدود است؛ به گونه‌ای که از ۱۴.۳ میلیون تن کالای اساسی، ۱.۹ میلیون تن به ارزش ۱.۹ میلیارد دلار با ارز نیمایی ترخیص شده است.

اقلامی مانند برنج، مرغ، گوشت،شکر، کاغذ، ماشین آلات و تجهیزات خطوط تولید، لاستیک، سموم و کودهای شیمیایی از جمله کالاهای اساسی وارداتی با ارز نیمایی است.

کالاهای اساسی وارداتی با ارز نیمایی نسبت به نیمه اول پارسال از نظر وزن هفت و ارزش هشت درصد رشد داشته است.

حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی از چرخه تجاری با توجه به تبعات منفی آن و رانتی که به دنبال دارد، بارها مورد بحث برای بوده ولی هیچ گاه عزم جدی در این رابطه وجود نداشته است و مشخص نیست دولت سیزدهم چه برنامه‌ای در این رابطه دارد و آیا برای سال بعد حذف ارز ۴۲۰۰ و یکدست شدن واردات با ارز نیمایی را در دستور کار قرار خواهد داد یا خیر.

جریان دپو و ترخیص کالاهای اساسی از گمرک و بنادر باز هم  در سال جاری با صدور مصوباتی جهت تسهیل ترخیص این کالا همراه بود، اما با این وجود همچنان حجم بالایی از این کالاها دپو مانده و کالاهای ورودی نیز بر حجم آن افزوده می‌شود.

این در حالی است که از ابتدای سال جاری و  با بررسی‌هایی صورت گرفته ، با موافقت رئیس جمهور چند مصوبه جهت ترخیص کالاهای اساسی صادر و در دستور کار قرار گرفت، که از اهم آن ترخیص ۹۰ درصدی کالاهای اساسی بود و گرچه  مسئولان گمرک ایران از سرعت گرفتن تخلیه کالاها سخن می گویند ولی از سوی نسبت به رسوب حجم زیادی از کالاهای اساسی و احتمال فاسد شدن آن نیز هشدار داده اند.

اما تازه‌ترین گزارشی که از سوی ارونقی -معاون فنی گمرک ایران در رابطه با آخرین وضعیت کالاهای اساسی در گمرک و بنادر به ایسنا ارائه شده نشان می‌دهد که مجموع کالاهای اساسی شامل موجودی، پای اسکله و منتظر در لنگرگاه به حدود شش میلیون و ۳۹۵ هزار تن رسیده است که از این میزان ۴.۶ میلیون تن در گمرک و بنادر دپو شده و مابقی که حدود ۱.۸ میلیون تن است در شناورهای پای اسکله و یا منتظر در لنگرگاه قرار دارد، این در شرایطی است که مجموع موجودی و کالاهای موجود در شناورها در یکی دو ماه اخیر حدود ۵.۸ میلیون تن بوده است که نشان می دهد با وجود چرخه ورود و خروج ، بر حجم کالاهای مانده افزوده شده است.

جزییات گزارش معاون فنی گمرک ایران در رابطه با وضعیت ۴.۶ میلیون تن کالای اساسی موجود در بنادر حاکی از آن است که به روال معمول بالاترین حجم در بندر امام خمینی (ره) با بیش از ۳.۴ میلیون تن قرار دارد.

همچنین بیش از ۲۸۹.۴ هزار تن در بندر شهید رجایی، ۱۷۳.۱ هزار تن چابهار، ۴.۷ هزار تن آستارا، ۹۷.۳ هزار تن فریدون کنار، ۷۰ تن بندر لنگه، سه تن شهید باهنر و ۸۲ تن در بندر خرمشهر قرار دارد.

این‌که از کالاهای اساسی موجود از هر کدام چقدر در حال حاضر در گمرک و بنادر دپو شده معاون فنی گمرک می‌گوید در حال حاضر ذرت با بیش از ۱.۹ میلیون تن بالاترین حجم کالای اساسی دپو شده در گمرک و بنادر را به خود اختصاص داده است.

همچنین ۸۷۸.۱ هزار تن جو، ۷۴۵.۲ هزار تن سویا، ۴۷۳.۷ هزار تن دانه‌های روغنی، ۳۷۵ هزار تن روغن خام، ۶۹.۳ هزار تن گندم، ۳۸.۶ هزار تن برنج، ۱۰۵.۱ هزار تن شکر موجودی کالاهای اساسی است.

اما در کنار آن مجموعه‌ای از کالاهای اساسی توسط ۵۳ شناور به بنادر رسیده که ۲۱ شناور در کنار اسکله قرار دارند و حاوی ۳۹۶.۷ هزار تن کالاهای اساسی شامل روغن، جو، گندم، ذرت، سویا و شکر است. در ۳۲ شناور که در لنگرگاه منتظر تخلیه هستند نیز ۱.۳ میلیون تن کالای اساسی شامل ذرت، روغن، جو، سویا، گندم، شکر و دانه‌های روغنی است.

در حالی از اهم مشکلات مربوط به ترخیص کالاهای اساسی، تامین ارز عنوان می‌شود که براساس مصوبات اخیر ترخیص ۹۰ درصدی کالاهای اساسی در سال جاری نیز تمدید و در دستور کار قرار گرفت و از سویی بانک مرکزی به تازگی اعلام کرده که از ابتدای سال جاری تاکنون ۵.۵ میلیارد دلار جهت واردات کالاهای اساسی تامین ارز کرده است، اما ظاهرا این جریان پاسخگوی حجم بالای کالای اساسی دپو شده در گمرک و بنادر نیست.

غلامحسین دغاغله در نشست سرعت بخشی به روند جابه‌جایی کالاهای اساسی در پایانه بار بندر امام افزود: تدابیر اتخاذ شده و بازنگری در فرآیندهای حمل کالاهای اساسی از جمله بارگیری در اسکله، رفع مشکل باسکول و خروج ناوگان از بندر امام با همکاری گمرک، موجب شد طی یک هفته گذشته حمل کالاهای اساسی از این بندر نسبت به هفته قبل خود با رشد خوبی همراه باشد.
وی اظهارداشت: از اول تا 27 خرداد 1.1 میلیون تُن کالای اساسی شامل غلات و نهاده‌های دامی و طیور از بندر امام توسط 47 هزار دستگاه کامیون به سراسر کشور ارسال شده است.
دغاغله افزود: میانگین حمل کالاهای اساسی از بندر امام توسط کامیون‌ها به روزانه یک هزار و 900 دستگاه رسیده و با تدابیر اتخاذ شده این فرایند روند افزایشی گرفته و طی هفته گذشته به بیش از دو هزار کامیون در روز رسید.
مدیر کل دفتر حمل‌ونقل کالای سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای با اشاره به اینکه روند روند جابه‌جایی کالای اساسی از بندر امام مطلوب است بیان کرد: روزانه به صورت میانگین 43 هزار تُن کالای اساسی از بندر امام جابه‌جا می‌شود و با تدابیر اتخاذ شده، روند جابه‌جایی کالا از بندر امام سرعت بیشتری خواهد گرفت.
دغاغله پیش بینی کرد روند جابه‌جایی کالای اساسی از بندر امام در این هفته نسبت هفته‌های قبل با رشد بیشتری همراه باشد.
بیش از 3.5 میلیون تُن انواع کالای اساسی در انبارهای مسقف بندر امام نگهداری می‌شود.

پایان اردیبهشت ماه زمانی بود که مصوبه مربوط به ترخیص کالاهای اساسی که مورد تایید رئیس جمهوری قرار گرفته بود از سوی وزارت صمت به گمرک ایران ابلاغ شد.

این در حالی بود که از ابتدای سال جاری بار دیگر حجم کالاهای اساسی دپو شده در گمرک و بنادر افزایش یافته و به حدود ۶ میلیون تن رسیده بود و بر این اساس حدود یک ماه پیش با بررسی موانع ترخیص و تعیین راهکارهای مربوطه، گزارش آن به رئیس جمهوری اعلام و وی نیز بلافاصله موافقت خود را اعلام و دستگاه‌های اجرایی را ملزم به اجرا کرده بود.

اما در تازه‌ترین اقدام برای تسریع ترخیص کالاهای اساسی، دادستانی کشور نیز به موضوع وارد شده است؛ به طوری که معاون قضایی دادستان کل کشور با تاکید بر اینکه باید کالاهای اساسی به فوریت ترخیص شود گفته که در این زمینه بخشنامه‌ای به دادستان‌های بندرعباس، بندر انزلی، چابهار، امیر آباد گرکان و یک شهر دیگر صادر شده است.

دادستانی کل کشور، تکلیف کرده که دادستان‌های  شهرهای  بندرعباس، بندر انزلی، چابهار، امیر آباد گرکان و یک شهر دیگر بر نحوه ترخیص این اقلام اساسی نظارت و برخورد می‌کنند که صاحبان کالا سریعا به گمرکات جهت ترخیص مراجعه کنند.

این در حالی است که از ابتدای هفته گذشته، گمرک ایران مصوبات مربوطه را به گمرکات اجرایی ابلاغ و صاحبان کالا را مکلف کرد که به سرعت نسبت به ترخیص کالاها اقدام کنند چرا که عمده موانع پیش روی ترخیص با مصوبات اخیر برداشته شده بود.

بر اساس مصوبه اخیر برای ترخیص کالاهای اساسی، ترخیص ۹۰ درصدی کالاهای اساسی که از پایان سال گذشته متوقف شده بود دوباره تمدید و در دستور کار قرار گرفت.

همچنین گمرک موظف شد متقاضیانی که خواستار استفاده از رویه اعتباری برای ترخیص کالاهای اساسی خود هستند را به بانک مرکزی هدایت کند. همچنین لیست ثبت سفارش کالاهای اساسی موجود در گمرک به تفکیک صاحبان کالا و شماره ثبت سفارش جهت پیگیری تخصیص و تأمین ارز این کالا با توجه به هماهنگی با وزارت صمت اعلام شود.